Vit brúka um 9 – 10 ár av okkara barnaárum í tí føroyska fólkaskúlanum. Tey árini vit eru í fólkaskúlanum eru vit í eini rívandi menning. Vit skulu læra alt millum himmal og jørð. Vit eru spurin, opin og ávirkilig. Tey menniskju og tær upplivingar, vit hava í skúlanum eru, so ella so, við til at ávirka okkum og mynda okkum til teir persónar vit eru ella verða. Sostatt kunnu vit siga, at tað vit hoyra, síggja, uppliva og føla í skúlanum hevur ómetaliga stóran týdning fyri tann einstaka næmingin.

Hettar taka vit í somikið stóran álvara, at vit hava sett ein skúla á stovn, hvørs endamál er at útbúgva fólkaskúlalærarar, ið skulu lyfta hesa ómetaligu avbjóðandi og gevandi uppgávu! Hesir eru ikki “bara” undirvísarar, ið greiða og greina faklig vandamál, uttan fyrilit fyri morali ella integriteti.

Tær kvinnur og teir menn, ið undirvísa í fólkaskúlanum eru óheftir professionellir undirvísarar, ið til eina og hvørja tíð, eiga og skulu, virða ta ávirkan, ið tey kunnu hava á tann einstaka næmingin. Soleiðis, at tey kunnu fremja teirra yrki samsvarandi lóggávuni og við so høgum dugnaskapi sum gjørligt!

Tá hesi eru krøvini og hugsanin aftanfyri lærarayrki, er tað tá ráðiligt ella vandaleyst, at loyva áhugabólkum í skúlan við teirra boðskapi?

Áhugabólkar, ið ikki dylja ein heilt greiðan setning, eitt greitt mál, ið helst ikki tekur støði í ávirkan við virðing ella fyrilit fyri integritetinum hjá tí einstaka?

Áhugabólkar, ið greitt nýta børn sum teirra mál at miða teirra marknaðarføring eftir, jú yngri jú betri?

Um ein privat fyritøka miðvíst nýtir børn í stovns og skúlaaldri sum mið í teirra marknaðarføring og letur teimum lýsingatilfar, tá er talan um ramaskríggj, miðlaøði og stundum eisini klagur og fráboðanir til avvarðandi myndugleikar mótvegis viðkomandi fyritøku.

Um ein trúarbólkur vildi greitt frá, at tey, sum ein lið í teirra nýggju marknaðarføring, vilja sleppa inn á stovnar og skúlar at greiða frá teirra meining og trúgv, fyri at fáa nýggjar limir og stuðlar, vildi viðkomandi trúarbókur helst verið lagdur undir indoktrinering og gera seg inn á hesi børn og teirra ands- og trúarfrælsi.

Hvat so nú, tá ið ein áhugabólkur beinleiðis í miðlunum hevur greitt frá, at tey vilja sleppa inn á stovnar og skúlar, vilja brúka børn sum mið fyri teirra marknaðarføring, helst longu í barnagarðinum, til tess at boða teirra meining og trúgv!?!

Er tað tá brádliga í lagi? Er tað tá eingin, ið talar at, rópar varskó, eingin miðlaøði, eingin klaga ella fráboðan?

Her er jú talan um eina tilætlaða marknaðarførsluætlan, ið beinleiðis og miðvíst ætlar at nýta indoktrinering – at ávirka áskoðan og hugburð – hjá smábørn uttan fyrilit ella virðing fyri teirra frælsi og integriteti!

Tað er beinleiðis skeivt, ódemokratiskt og óforsvarligt, um vit geva ávísum áhugabólkum ein framíhjárætt, ið onnur ikki hava. Somuleiðis kann tað eisini sigast at vera eitt brot á fólkaskúlalógina at loyva tílíkum bólkum inn um dyrnar í fólkaskúlanum.

Hvar er virðingin fyri okkara skúlabørnum og ungdómum í hesi ætlan? Eiga vit ikki at verja tey frá subjektivari boðan og indoktrinering?

Latið heldur okkara kvinnur og teir menn, ið undirvísa í fólkaskúlanum, okkara óheftu professionellu undirvísarar, ið virða ta ávirkan tey hava, um at undirvísa okkara børnum og ungdómum um samfelagið og tess fjølbroytni – tey hava vitanina og førleikan til tess!

Ung fyri Miðflokkin
Rani Andrasson Skaalum

Í løtuni viðgerð Løgtingið fíggjarliga partin av umstøðum teirra arbeiðsleysu. Talan er um eitt løgtingslógaruppskot um at minka útgjaldið ( tvs. tað, ið hin arbeiðsleysi og hansara skulu breyðføða seg við) og um at innføra 10 karensdagar ( so hin arbeiðsleysi ongan pening fær teir fyrstu 10 dagarnar, hann er arbeiðsleysur).

Væl verður grundgivið fyri at neyðugt er at gera okkurt munagott, fyri at skipanin ikki tømist fyri pening, meðan grundgevingar fyri at gera tað á júst hendan hátt, at lata hin arbeiðsleysa gjalda, við tí hann ikki hevur, mangla.

Í Løgtinginum vóru vit nøkur, sum mettu, at til ber at finna pening til fjarandi arbeiðsloysisskipanina á øðrum miðum. M.a. spurdu vit, um ikki rættari var at royna har, ið sokallaði flatskattalættin var borin, heldur enn hjá teimum, ið onga lætta fingu og heldur onki arbeiði hava.

Eitt av svarunum vit fingu er, at hetta uppskotið, løgtingsmál nr. 155, er gjørt við støði í uppskoti frá stýrinum fyri ALS og tí eiga vit í Løgtinginum ikki at blanda okkum, men blint fylgja. Hetta samsvarar við hesa viðmerking, ið fylgir við uppskotinum:

… ”uppskotið er gjørt við støði í uppskotinum frá stýrinum fyri ALS, sum er mannað við umboðum fyri partarnar á arbeiðsmarknaðinum, og uppskotið er tí eisini ein semja millum partarnar á arbeiðsmarknaðinum um, at uppskotið eigur at verða framt”…

Spurningur mín er, hvussu tit sum fakfeløg grundgeva fyri tí støðu, tit hava tikið í stýrinum fyri ALS, og tí semju, tit hava gjørt við hinar partarnar á arbeiðsmarknaðinum. Um fáar dagar skal atkvøðast í Løgtinginum, so gott hevði verið at fingið svar tykkara skjótast til ber.

Jenis av Rana,
formaður Miðfloksins

Spurningur:
Landsstýriskvinnan verður vinarligast biðin kunna Løgtingið um hvussu gongst við arbeiðinum at áseta sokallaða fátækramarkið. Hvør mannar arbeiðsbólkin, ið skal gera útgreinandi kanningarnar, hvussu langt er komið á leið við hesum arbeiði, nær væntast arbeiðsbólkurin at verða liðugur við arbeiði sítt og nær miðar landsstýrið eftir at leggja lógaruppskotið fyri Løgtingið?

Viðmerkingar:
Í farnu tingsetu, h. 16.05.2011, samtykti Løgtingið soljóðandi broytingaruppskot frá trivnaðarnevndini til uppskot Miðfloksins um ásetan av fátækramarki.:

….“ Løgtingið heitir á landsstýrið um at seta ein arbeiðsbólk av serkønum at útgreina, hvat í minsta lagi skal til hjá einum húsarhaldi fyri at kunna hava sámilig livikor, og síðani leggja fyri Løgtingið viðkomandi lógaruppskot ”…

Í viðmerkingunum til uppskotið skrivaði Miðflokkurin m.a.:

Ótaldar áheitanir, frá fakfeløgum, áhugafeløgum, politiskum flokkum o. ø. eru seinastu árini bornar politiska myndugleikanum um at áseta eitt fátækramark, evt. í sambandi við gerð av einari nýggjari forsorgarlóg. Føroyska forsorgarlógin er frá 1960 árunum og er tí sera ótíðarhóskandi. M.a. ásetir hendan, at sum hjálp til uppihald, tvs. at keypa mat, klæðir og aðrar útreiðslur í gerandisdegnum, verður útgoldið í mesta lagi ein upphædd samsvarandi grundupphæddini í fólkapensjónini.

Men hendan uphædd hevur verið óbroytt í samfull 13 ár, og hóast politikarar úr fleiri flokkum hava talað fyri at fremja broytingar, er einki hent. Hesi somu 13 ár er meðalprístalið fyri mat og aðrar vørur hækkað við umleið 25 %.

ES hevur ásett, at hevur ein familja minni enn 60 % í inntøku í mun til miðalinntøkuna í landinum, so livir familjan í lutfalsligum fátækradømi, meðan OECD hevur sagt, at ein familja má metast at vera lutfalsliga fátøk, um hon hevur inntøku, ið er niðanfyri 50 % av meðalinntøkuni í landinum.

Danir meta, at tú ert fátækur, um tú t.d. ikki hevur ráð at:

• senda børnini til ítrótt
• halda føðingardag,
• eiga teldu, internet, sjónvarp ella fartelelefon.

Í Føroyum er ikki nøkur greið fatan av, hvat fátækradømi er, men í kjakinum hevur m.a. verið spurt, um ein familja er fátøk:

• tá ráð ikki eru til egin sethús?
• tá ráð ikki eru til televarpið ella internet?
• um ráð ikki eru til at keypa nýggj klæði?
• um ráð ikki eru at fara til tannlæknan?
• um ráð ikki eru at halda barnaføðingardagar ella jólaaftan?
• um børnini ikki kunna hava frítíðarítriv, sum kosta pening?
• um ráð ikki eru til heitan mat hvønn dag

Vikublaðið A4, sum er blað hjá LO í Danmark, almannakunngjørdi fyri tveimum árum síðani eina kanning, sum segði, at er tín inntøka undir 11.194 kr. um mánaðin, so livir tú í fátækradømi. Politiski myndugleikin har hevur tó heldur ongantíð megnað at fingið semju um markið….

Havnin h. 16. apríl 2012
Jenis av Rana, løgtingsmaður

Lív í flakavinnuna
Okkara uppskot er at fáa lív aftur í flakavinnuna við frystum fiski úr øðrum londum. Nógv flakavirkir standa tóm og arbeiðsloysið er stórt. Tí er upplagt, at landið, meðan kreppan enn leikar á, fíggjar eina slíka skipan við pengum, sum í løtuni liggja deyðir. Realurin hevur slíkan kapital. Landið eigur í eina avmarkaða tíð at fíggja goymslu av frystum fiski, sum virkir kring landið so kunnu seta í framleiðslu, tá høvið býðst. Trupulleikin hjá flakavirkisvinnuni er kapitaltørvurin, og tí eigur landið at lyfta hesa uppgávuna.

Øll vita, hvussu svikaligt arbeiðið á einum flakavirki er, nú lítil fiskur er á grunninum. Teir dagar, tá arbeiðsfólk noyðast at vera heima og fáa pengar úr ALS, kundu virkini heldur arbeitt tiðnaðan fisk. Tað hevði økt um framleiðsluna á landi. Tað hevði gjørt tað hugaligari at arbeitt á flakavirki. Tað hevði minkað um arbeiðsloysið og harvið minkað um trýstið á arbeiðsloysisskipanina. Og tað hevði givið fleiri skattainntøkur.

Nú vilja so teir vanligu búskaparfrøðingarnir siga, at slík skipan er kappingaravlagandi. Ja, tað er rætt, so leingi, sum kapping er. Men tá ongin kapping er, 1700 fólk eru arbeiðsleys, og lítið av fiski er til, hava vit øll ein trupulleika. Og so leingi sum kappingaravlaðingin snýr seg um fígging og ikki stuðul, burdi vandin fyri at skeikla marknaðarkreftirnar verið lítil. Tí hvussu sær út við kappingarstøðuni á fíggingarmarknaðinum ídag? Peningastovnarnir velja nakrar út, sum teir hava álit á, og geva øðrum krakk, júst fyri at tryggja sínum kundum bestu kappingartreytir.

Framkomin lond, sum hava trot á rávøru, innflyta og víðarivirka hana. Føroyar eru framkomið land í fiskavirking. Vit hava bestu fólk í øllum liðum. Vit hava virkir, tól og útgerð. Vit hava søguna og royndirnar.

Miðflokkurin leggur dent á hetta arbeiðið í samgonguni. Tær samrøður, sum eg havi havt við løgmann og aðrar samgongufelagar vissar meg um, at slíkum politikki er lív lagað.

Vøkstur heldur enn sparingar
Miðflokkurin hevur eisini víst á onnur politisk átøk fyri at skapa búskaparvøkstur í samfelagnum. Endamálið er at halda fast um eitt sunt og vælvirkandi vælferðarsamfelag, har vit, heldur enn at skerja týdningarmiklar sosialar skipanir, fáa ferð á samfelagið og inntøkurnar. Sjálvandi skulu vit til eina og hvørja tíð ansa eftir, at skattaborgarans peningur verður gagnnýttur til fulnar, og tí er støðugt neyðugt at nýskapa og umleggja skipanir, har fyrimunir finnast.

Men nú er neyðugt at seta ferð á vakstrarpolitikkin og vóni eg, at samgongan sær álvaran!

Bill Justinussen

Játtanarkarmarnir eru einki minni enn ein vanvirðing av teimum eldru, ið hava lagt lunnar undir land okkara og ein niðurgerð av teim lesandi, ið útbúgva seg at føra landið víðari. Tíverri má ásannast, at við verandi gongd verður heldur talan um eina endurreisn av einum fyrrverandi vælferðarsamfelagi, enn eina víðariføring. Núverandi politiska stýri førir okkum beint út av eggini.

Lyftini vóru mong áðrenn valið, og einki tyktist vera ómøguligt. Men so kom flatskatturin og tann kaldi veruleikin. Lyftini bóru fleiri valevnir inn á ting, men innkomin skiftu tey ham. Nú skuldi gildið gjaldast.

Upp til valið vóru allir flokkar á einum máli um, hvussu týdningarmikið tað er at menna Setrið og lyfta tað upp á altjóða støði. Men so kom flatskatturin.

Úrslitið er, at í staðin fyri at menna Fróðskaparsetur Føroya, verður teimum nú álagt at spara 6,5 mió næstu fimm árini. Ein kúvending frá øllum tí, ið varð lova.

Umstøður teirra lesandi, ið nema sær útbúgving í Føroyum, hava manga verið frammi í miðlunum. Serliga hevur ávísur tinglimur fyri Fólkaflokkin mangan samanlíknað umstøðurnar hjá lesandi í Føroyum við tær í Danmark. Tí skuldi ein trúð, at viðkomandi tingmaður fór at arbeiða sum úlvur á skóg fyri umstøðum teirra, ið lesa her í Føroyum. Men so kom flatskatturin.

Tíðin, ið ein lesandi fær stuðul undir útbúgving, verður stytt til at fevna um ásetta lestrartíð. Hetta kemur serliga at raka tey lesandi, ið undir lestri gerast uppá vegin, sjúk ella har aðrar umstøður noyða tey at taka ein stegð. Í stuttum gerst skipanin óbrúkilig fyri hesi.

Eisini lesandi undir ÚSUN koma at kenna sviðan, tí ætlanin er at stuðulin til lesandi uttanfyri norðurlond verður umlagdur til eitt lán, um tey lesandi ikki koma heim aftur. Hetta kemur væntandi at minka tal teirra, ið fara aðrar staðir at lesa, og harvið missur føroyska samfelagið tað fjølbroytni, ið tey geva samfelagnum við heimkomu.

Somuleiðis vóru umstøðurnar hjá miðnámslesandi eitt nógv umtala evni, serliga tá dyrgjast skuldi eftir atkvøðum á miðnámsskúlum. Men so kom flatskatturin.

Úrslitið er nú, at tey 18-19 ára gomlu miðnámsskúlalesandi, ið ikki búgva heima, fáa stein oman á byrðu. Lestraríbúðir eru so gott sum ikki til staðar í Føroyum í dag, og kostnaðurin fyri at leiga er høgur. Við núverandi stuðulsupphædd er tað nóg ringt at fáa endarnar at røkka saman. Ætlaða sparingin fer at gera ilt verri.

Umstøður teirra veikastu verður mangan tosað um upp til val, og ikki varð øðrvísi hesa ferð. Sjálvandi skulu vit taka okkum av teimum eldru og sjúku í samfelagnum, róptu tey í kór. Men so kom flatskatturin.

Fólk muga gera seg klár til eina hugburðsbroyting. Gerst man sjúkur, má man gera seg til reiðar at rinda brúkaragjald. Hetta kemur sjálvsagt at raka tey veikastu í samfelagnum, ið onga skattalætta fingu, meinast.

Eisini tey eldru, ið hava bygt hetta land, muga nú síggja tær vælferðartænastur, ið teirra ættarlið hevur lagt lunnar undir, spakuliga verða ryktar undan teimum. Upp undir valið vóru øll góð við tey , men so kom flatskatturin.

Pensjónsaldurin skal hækkast alt fyri eitt við einum ári, tað var greiði boðskapurin frá landstýrismanninum í fíggjarmálum. Keldur vilja vera við, at hetta einans er byrjanin, og at ætlanin hjá landsstýriskvinnuni í almannamálum er, at  pensiónsaldurin innan 5 ár skal hækkast til 70 ár. Ein beistagerð móti einum ættarliði, ið hevur upplivað strævnar tíðir, og sum nú, tá tey loksins hava nátt tann gylta aldurin av 67 árum, sjálvi burdu sloppið at avgjørt, hvat tey ynskja at brúka sína tíð og orku uppá.

Hetta er bara ein partur av mongu ætlanunum hjá samgonguni fyri at minka um undirskotið á fíggjarlógini. Tað eru fleiri dømir, ið vísast kann á, men tað burdi verið øllum greitt, at tær sparingar, ið nú verða framdar, í veruleikanum eru rokningin fyri flatskattin.

Mín áheitan á samgonguna er at vakna og síggja ta vandakós vit eru á. Og at tey sjálvi gjalda rokningina av flatskattinum, við alt fyri eitt at leggja frá sær og lata onnur sleppa framat.

Hallur av Rana

Formaður í Ung fyri Miðflokkin

Støðan hjá meirilutanum í fyrra málinum vitnar um eina himmalrópandi arrogansu, har man virðismetir tann fólkavalda nógv hægri enn skattagjaldaran. Í seinna málinum tykist talan vera um ráðarleysar politikarar, ið renna undan ábyrgd.

Nógv er skrivað og sagt um kostnaðarendurgjaldið og er ikki neyðugt at tríva í alt aftur, men tað má vera eitt minstakrav at javnseta kostnaðarendurgjaldið hjá teimum fólkuvaldu við vanliga skattagjaldaran. At lata núverandi órættvísi halda áfram er at halda borgaran fyri tað turra spott. Tann fólkavaldi hevur ikki størri tørv á kostnaðarendurgjaldi enn ein og hvør annar, ið má ferðast til og frá arbeiði. Tí er tað óhoyrt, at meirilutin í vinnunevndini ikki vil gera nakað við hetta vanbýtið, men eg vóni at hendan støðan er broytt, tá málið kemur til triðju viðgerð.

Í valstríðnum var høga prísstøði eitt heitt evnið, og fleiri boð vóru um, hvat man skuldi gera við tað. Hálvt ár seinni ynskir meirilutin í vinnunevndini ikki at seta ein neyðuga kanning í verk, tí umboð fyri vinnuna hava forklára teimum, hvussu veruleikin hongur saman. Her er okkurt rav ruskandi galið. Er meirilutin í vinnunevndini so veruleikafjarður, at tey ikki halda, at tað er neyðugt at kanna prísstøðið í Føroyum? Vónandi eru teir ikki so góðtrúnir, at teir halda, at ein skattalætti ( sum enntá  bert nøkur fingu ) er nokk til at lætta um dagligdagin hjá vanliga føroyinginum. Ein skattalætti sum í veruleikanum verður uppetin av fleirtals avgjøldum og støðugt hækkandi prísum. Ella heldur meirilutin veruliga, at vinnan einans hugsar um tað besta fyri brúkaran? Tað vildi vera tað sama sum at sett úlvin at ansa seyðinum. Fremsta endamálið hjá handilsvinnuni vil til eina og hvørja tíð vera at skapa vinning til sín sjálvs. Eg skal ikki siga teir ringa fyri tað, men teirra áhugamál muga ikki trumfa áhugamálið hjá føroyska fólkinum.

Í tilmælinum grundgevir meirilutin soleiðis fyri teirra støðutakan:

‘Meirilutin í Vinnunevndini er tí av teirri áskoðan, at enn ein kanning, enn ein frágreiðing um politisk tiltøk, ikki fer at hava við sær eitt lægri kostnaðarstøði í Føroyum, men at tað, sum veruliga skal gerast, og sum kann lækka kostnaðarstøðið, er, at landsstiýrið saman við tí privatu vinnuni, til eina og hvørja tíð virkar fyri at fremja neyðugar broytingar, sum fara at hava við sær lægri kostnað og økta kapping, tí tað fer at hava við sær, at kostnaðarstøðið í Føroyum lækkar’

Tankin er góður, men trupulleikin er, at man skjýtur í blindum og vónar, at tey tiltøk, ið verða sett í verk, fara at minka um prísstøðið. Tað er ikki gott nokk. Man má kenna til trupulleikarnar fyri at kunna loysa teir á rættan hátt. Tí er ein kanning neyðug!

Sum meirilutin sjálvur leggur dent á, so hevur landið og vinnan sjálv ábyrgdina fyri at prísstøðið er so høgt. At halda at landið og vinnan saman skulu finna eina loysn uttan neyðugar kanningar, er at lata verandi støðu halda áfram. Tað er ikki nokk at taka vinnuna uppá orðið, tí sum sagt, vinnan hevur síni egnu áhugamál at taka hædd fyri, meðan politikarans uppgáva er at taka hædd fyri fólksins besta. Teir eru valdir av fólkinum, at tæna fólkinum.

Ein glotti er hóast alt at hóma, tí meirilutin sigur seg ynskja at gera nakað við málið. Men eg vil heita á samgonguna um at syrgja fyri, at áðrenn man fer undir nøkur tiltøk, so verður tað við einari kanning av prísstøðum sum grundarlag, so man við vissu veit, hvørji tiltøk fara at gera ein veruligan mun.

Hallur av Rana

Formaður í Ung fyri Miðflokkin

Spurningur:

1. Metir landsstýrismaðurin, at gjaldið, sum verður kravt frá avvarðandi, sum í sambandi við sjúku hjá sínum nærmastu búleikast á hotelli føroyskra sjúklinga í Keypmannahavn, er sosialt, etiskt, menniskjaligt, rættvíst ella forsvarligt?

2: Fer landsstýrismaðurin at taka stig til broytingar í galdandi mannagongdum, so føroyskir sjúklingar og teirra avvarðandi framyvir sleppa undan hesari órímuliga og tilvildarligt rakandi byrðu, sum í dag verður løgd á frammanundan viknaðar herðar?

Viðmerkingar:
Eitt feskt dømi, sum so væl lýsir ta vanlukkuligu støðu, sum flestu bráddliga og púra ósek kunnu enda í, um sjúka, sum ikki kann viðgerast her heima, rakar, er føroysk familja, sum fyri fáum mánaðum síðani upplivdi ta sorg, at ein teirra varð raktur av herviligari sjúku. Foreldrini gjørdu tað, sum flestu okkara óivað høvdu gjørt, bæði fóru akut við á Ríkissjúkrahúsið, annað teirra sent av landssjúkrahúsinum sum fylgjari. Tá hann, ið ikki var fylgjari, fór av sjúklingahotellinum, lá rokning fyri honum áljóðandi knappar 26.000 kr. fyri uppihald í góðar 5 vikur.

Talan er greitt um eyka byrðu, sum verður løgd á frammanundan av sjúku veikar herðar. Dupult álvarsligur verður veruleikin, um vit hugsa um tann mun, ið hervið verður gjørdur millum sjúklingar og avvarðandi, alt eftir um talan er um sjúku, ið kann viðg. á føroyskum sjúkrahúsi ella sjúku, sum noyðir sjúklingin av landinum. Í fyrra døminum kunnu t.d. foreldur uttan trupulleikar verða um barnið allan sólarringin, og tey kunnu enntá røkja síni størv, meðan tey í seinna døminum noyðast at gjalda í dýrum dómi fyri at kunna verða har, sum flestu foreldur sjálvsagt velja at vera.

At so ymiskt er, alt eftir hvørjum sjúkrahúsi, tú verður sendur av, hvussu mannagongdin er við fylgjarum, ger bert tilvildarliga ójavnan enn meiningsleysari.

Jenis av Rana
Havnin h. 17.02.12

Talan er um bræv, sum løgtingsmaðurin hevur sent Føroyanevnd fólkatingsins, har hann í orðum og grafum, á heldur neiligan hátt, viðger førleika føringa at skipa síni egnu viðurskifti.

Vegna Miðflokkin vil eg hervið boða frá, at brævið, skriva í besta sambandsstíli, er Bárðs egna og umboðar hvørki hugsanir samgongunnar ella Miðfloksins.

Jenis av Rana
Formaður Miðfloksins

-Fyri at fáa bíðilistan burtur er 1,5 millión krónur oyramerktar til barna- og ungdómpsykiatri. Samstundis verður løgd ein ætlan fyri, hvussu bíðitíðin kann fáa niður á eitt nøktandi støði. Í hesum sambandi hava umboð fyri Psykiatriska Depil verið uttanlands og kanna, hvussu hetta økið verður skipað, vísir Karsten Hansen á.

Landsstýrismaðurin í heilsumálum hevur havt konstruktivar fundir við leiðsluna á Landssjúkrahúsinum og Psykkiatriska Depil fyri at greina støðuna og fyri at fáa at vita, hvat skal til fyri at fáa bilbukt við bíðilistan.

- Hesi fimm árini, økið hevur virkað, er tørvurin vaksin sera nógv. Verandi støða er ikki nøktandi, tí nógv standa á bíðilista, og tí fer økta játtanin vónandi at stytta bíðilistarnar munandi. Málið er sjálvandi at sleppa av við bíðilistan, so øll, ið hava tørv á tí sleppa í viðgerð, sigur Karsten Hansen.

Hvørjar viðmerkingar hevur løgmaður til ta kunning, sum annar av fólkatingslimunum gav føroyingum í fjølmiðlunum seinastu viku?

Viðmerkingar:
Síðani samgonguskjalið sá dagsins ljós, hava bløð, portalar og miðlar endurgivið dúgliga úr hesum skjali – og mett um innihaldið.

Sjálvur var eg við til at evna skjalið, men havi ikki dult fyri, at har er ymiskt, eg vildi ynskt var øðrvísi frágingið, t.d. flatskatturin, sum eigur at verða góðskumettur, áðrenn hann verður settur í verk.

Men ymiskt av tí, sum verður sagt og skrivað, kenni eg ikki aftur frá samgonguskjalinum, t.d. tá róð verður uppundir, at samgongan hevur ætlanir um at broyta føroyska samfelagið á ein asosialan hátt.

Av viðmerkingunum, sum fleiri eru dulnevndar, fellur serliga ein í eyguni, og hendan, meti eg, hevur tørv á at verða nærri viðgjørd. Hesa viðmerking eigur annar av fólkatingslimum okkara, Sjúrður Skaale, hon var í bløðunum í seinastu viku. Eg endurgevi beinleiðis fylgjandi brot:

“Nú er tað so, at samgongan ætlar at sundurliða okkara samhaldsfasta samfelag, og í staðin skapa eitt stættasamfelag. Ætlanin er í trimum:

• Veldugir skattalættar skulu gevast teimum hægst løntu
• Størri byrðar skulu leggjast á tey lægst løntu.
• Takast skal frá pensjónistum.”

Sjálvandi skal hædd takast fyri, at fólkatingslimurin fyrr í ár sjálvur var við í samgongu, enntá umboðandi tveir ymiskar flokkar ( má sigast verða sjáldsamt met), so hugsast kann, at hann blandar saman, og avdúkar fyri okkum ætlanir hjá farnu samgongu, men tað veit løgmaður óivað eisini at greiða okkum nærri frá.

Munnligur fyrispurningur til Karsten Hansen, landsstýrismann í heilsumálum, viðvíkjandi koppseting fyri lívmóðurhálskrabba

1. Hvussu eru royndirnar av koppsetingunum móti HPV virus?

2. Eru ætlanir um at víðka tilboðið til aðrar aldursbólkar av kvinnum?

3. Eru ætlanir um at bjóða dreingum/ monnum koppseting móti HPV virus?

Viðmerkingar:
Tað var ein gleðidagur, tá byrjað varð at bjóða ungum føroyskum gentum koppseting móti herviliga HPV virusinum, sum kann elva til krabba í lívmóðurhálsinum.

Nú trý ár eru liðin, síðani byrjað varð at koppseta yngru genturnar, hevði verið áhugavert at frætt, hvussu hendan hevur roynst, og um ætlanir eru um at víðka um tilboðið.

Millum tey serkønu tykist vera semja um, at rætt er eisini at bjóða ókeypis koppingarevni til kvinnur í eldri aldursbólkum. Hetta mælir serfrøðin til, tí kanningar, t.d. í Danmark, vísa, at fleiri enn 4 út av fimm kvinnum í hesum aldrursbólki ikki eru smittaðar við HPV virus. Mett verður, at koppseting kann verja fleiri enn 2000 danskar kvinnur móti at gerast sjúkar av lívmóðurhálskrabba og bjarga fleiri enn 600 frá deyða.

Við øðrum orðum hevur vísindin í dag somu argumentir fyri at koppseta hendan aldursbólk, sum vísindin fyri fáum árum síðani hevði fyri at byrja núverandi koppseting av teimum yngru kvinnunum. Her er talan um at bjarga lívum, heilt at rudda burtur lívmóðurhálskrabba, og peningaliga er talan um íløgu, sum væl og virðiliga vinnur seg aftur.

Eisini kjakast tey serkønu um, um ikki dreingir eisini eiga at fáa boðið hesa koppseting, tí HPV virusið kann eisini viðføra krabba hjá teimum í kynsgøgn og aðrastaðir. Óivað hava føroysku heilsumyndugleikarnir eisini viðgjørt hetta, og verður landsstýrismaðurin biðin um at kunna Løgtingið um møguliga niðurstøðu.

Á Løgtingi, tann 28. november 2011
Jenis av Rana