Mi�flokkurin

Politiski kvøldskúlin nærkast endanum

4. mars 2010

Í vetrarhálvuni hevur Miðflokkurin skipa fyri politiskum kvøldskúla, har uml. 50 eldhugaðir luttakarar hava hoyrt nakrar av royndastu persónunum innan síni øki greiða frá.

Talan hevur verið um nøkur sera áhugaverd kvøld, har ymiskir vinklar av tí politiska lívinum hava verið lýstir, umframt mannagongdir og onnur viðurskifti.

Higartil hava vit havt luttøku av:

Sjúrða Skaale: ið greiddi frá hugtakinum politikkur, og lýsti politisku skipanina

Magna Laksáfoss: ið greiddi frá búskaparpolitikki, og ymisk búskaparviðurskifti, ið eru viðkomandi fyri dagsins samfelag

Høgna Joensen: ið lýsti dagligdagin í løgtinginum og mannagongdi´r

Øssur Winthereig: ið lýsti politik og fjølmiðlar,og hvussu partarnir eiga og kunnu "brúka hvønn annan"

Annfinn Kallsberg: ið greiddi frá um fíggjarlógina, og hvussu tilgongdin er at smíða eina fíggjarlóg

Hjørdis Háberg Petersen: ið greiddi frá um kvinnur í politikki

Enn eiga vit tilgóðar at hoyra nærri um kristni/etikkur og politikkur.

Seinasta kvøldið á skránni verður leygardagin 20. mars, og verður hetta á Hotel Hafnia. Skeiðið endar við at allir luttakarar fáa handað eitt skeiðsprógv, og verða bodnir til eina góða máltíð.

Og hvør veit um líknandi tiltak verður skipað aftur seinni? Hetta hevur í øllum førum verið eitt sera væleydna tiltak, og undirtøkan hevur verið sera góð.

Bill spyr Jacob Vestergaard um burðardygd

4. mars 2010

Spurningurin varð settur munnliga fyri 14 døgum síðani, men tá varð landsstýrismaðurin ikki á fundi. Í hansara stað svaraði løgmaður spurninginum, men av tí at tað er landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum, sum er myndugleikin á fiskivinnuøkinum, er neyðugt at fáa staðfest, hvør hansara tulking av hugtakinum BURÐARDYGD er. Viðmerkingarnar til spurningin vóru hesar:

Munnligur fyrispurningur til Jacob Vestergaard, landsstýrismann í fiskivinnumálum, viðvíkjandi burðardygd

1. Hvussu definerar landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum hugtakið BURÐARDYGD og burðardygga veiðu?

2. Er hin føroyska almenna allýsingin av hugtakinum BURÐARDYGD hin sama sum aðrastaðni í heiminum, m.a. hjá okkara keyparum?

3. Er landsstýrismansins og Fiskimálaráðsins allýsing av heitinum hin sama sum hjá Havstovuni?

Havstovan, sum er føroyski vitanar- og granskingardepilin innan fiskivinnu, hevur í mong ár fílst á, at ov nógv verður tikið úr okkara fiskastovnum, og at hetta kann vera ein orsøk til, at serliga toska- og hýsustovnarnir eru so sera óstøðugir. Politikkarar, sum ikki eru vísindafólk, hava tikið sær rætt til at vera samdir ella ósamdir við okkara egnu serfrøðingar, og hevur politiskur hugburður verið orsøk til, at lívfrøðiligu tilmælini so at siga ongantíð eru fylgd við einum einasta undantaki, og tað var á Ólavsøku í 2008, tá táverandi fiskimálaráðharri legði sítt uppskot um fiskidagar undir lívfrøðisligu serfrøðina á Havstovuni.

Ósemjan stendur við og versnar, tí onki er, sum bendir á, at núsitandi landsstýrismaður í fiskivinnumálum ætlar at fylgja lívfrøðiligum tilmælum, hóast greiðar ábendingar eru um, at tað hevði verið gongda leiðin fyri verandi og komandi ættarlið, fyri landsbúskapin og fyri vælferðina.

Glyvrar, hin 22. februar 2010

Bill Justinussen

Bill viðmerkir "avrikslistan" hjá samgonguni

17. februar 2010

Hetta er løgnasta skjal, eg havi lisið í míni tíð sum politikkari. Var landsstýris-samgongan eitt fótbóltslið, sum ein viðhvørt fær fatan av, at tað er, so hevði avrikslýsingin eftir dystin sæð soleiðis út:

Nú hevur samgongan kunngjørt eina "avrikslýsing". Greitt verður frá, hvørji mál, landsstýrissamgongan hevur avrikað, síðani hon varð skipað 26. septembur 2008. Hetta er løgnasta skjal, eg havi lisið í míni tíð sum politikkari. Var landsstýris-samgongan eitt fótbóltslið, sum ein viðhvørt fær fatan av, at tað er, so hevði avrikslýsingin eftir dystin sæð soleiðis út:

*    Allir ellivu møttu til dystin og vóru við upp á tað frá byrjan
*    Vit fingu 23 innkast í dystinum, og er hetta fyrstu ferð nakrantíð, at vit hava avrikað so nógv innkast í einum dysti
*    Sjey ferðir fingu vit hornaspark, og vit tóku øll sjey hornasparkini í sátt og semju millum allar partar
*    Vit framdu 3 útskiftingar, og tað var fult í trá við tað, sum vit høvdu avtalað áðrenn dystin, og kunnu tí staðfesta, at vit hava hildið gjørdar avtalur
*    Vit gjørdu 5 fríspørk, men tað gera øll onnur lið eisini
*    Málmaðurin skjeyt 16 málspørk, og var tað reint faktisk meiri, enn vit høvdu vónað; enn eitt megnaravrik
*    4 blivu óðir og hóttu við at rýma, men við góðum innsatsi frá øllum, megnaðu vit at varðveita góða stevið allan dystin
*    Hóast vit taptu 10-0 hava vit valt at fokusera upp á tað positiva og gloyma tað negativa

Avrikslýsingin hjá landsstýrinum er so full av sjálvsøgdum og náttúrligum "avrikum", at merkingin av orðinum "avrik" er fullkomiliga oyðiløgd í føroyska málinum. Alla mína tíð hevur man tosað um avrik, tá talan veruliga hevur verið um avrik. At fara upp um morgunin, eta morgunmat, busta tenn og vaska sær, lata hurðarnar aftur eftir sær, tá man fer út osfr. kallast ikki avrik. Tað kallast gerandislív. Nú verður gerandislívið hjá landsstýrinum og umsitingini kallað avrik, og hesi avrik eru nú givin út til lesnað hjá almenninginum.

Avrikslýsingin er soleiðis bygd upp, at hon endurgevur alt samgonguskjalið, og undir hvørjum broti í samgonguskjalinum, har landsstýrið hevur gjørt okkurt, verður avrikið skrivað bæði við reyðum og undirstrikað. Tað høpisleysa er, at mangan er onki samband millum tekstin í samgonguskjalinum og reyða avrikstekstin.

Eitt dømi er á síðu 4. Har stendur fyrst brotið úr samgonguskjalinum um fíggjar- og búskaparmál:

"Rembingarnar í altjóða og heimliga búskapinum kunnu hava við sær minkandi inntøkur í landskassan. Samgongan miðar tí ímóti at fáa avlop á fíggjarlógina, at føra ein varnan búskapar- og fíggjarpolitik, at tálma sveiggjum í búskapinum og at víðka inntøkugrundarlagið."

Avrikslýsingin í sambandi við hetta brotið ljóðar soleiðis við reyðum og undirstrikað:

Fokus er á, at verandi og komandi fíggjarlógir fáa burtur bygnaðarliga hallið, uttan at hetta í ov stóran mun minkar um virksemið í samfelagnum

Bankapakki I og II eru settir í verk fyri at tryggja bankakervið.

Nýggj játtanarskipan er sett í gildi, ið setir nýggjar og sterkari karmar fyri øllum fíggjarlógararbeiðinum.

Legg til merkis, at samgongan longu 26. septembur 2008 visti, at inntøkur landskassans fóru at minka. Tí varð miðað ímóti at fáa avlop á fíggjalógina. Hevur samgongan "avrikað" tað við milliardahalli á fíggjarlógini? Hevur samgongan megnað at tálmað sveiggjum í búskapinum, nú arbeiðsloysið nærkast 10%? Ístaðin fyri at viðganga, at førdi fíggjarpolitikkurin er ein vanlukka, skrivar man bara eina nýggja samgonguorðing um, hvat man fer at fokusera upp á frameftir. Er tað eitt "avrik"? Og so rósar man sær av tveimum bankapakkum, sum eru tveittir í føvning føroyinga úr Danmørkini. Sum í fyrsta umfari hava kostað føroyska samfelagnum 400 mió. krónur. Og síðani dregur man nýggju játtanarskipanina inn sum avrikslýsing. Hóast tað var formansskapur Løgtingsins, sum 16. mars 2005 setti hol á hetta arbeiðið, sum ein embætismannabólkur hevur staðið fyri. Tað løgna er, at hóast hvørki bankapakkar ella játtanarskipan standa nevnd í samgonguskjalinum, verða hesi hálað fram sum politisk "avrik" hjá landsstýrinum.

Eitt annað dømi er á síðu 5. Har stendur í sambandi við orðingina í samgonguskjalinum um, at lætti verður givin við at taka sjúkrakassagjaldið av, at "lætti er givin við at taka av sjúkrakassagjaldið av". Hetta er beinleiðis villeiðing, tí sjúkrakassagjaldið er ikki tikið, tað hevur bara skift navn. Nú eitur tað gjald til Heilsutrygd, men er júst tað sama sum sjúkrakassagjaldið. Og fyri tey flestu er talan um eitt hægri gjald enn frammanundan. At leiðandi politikkarar við løgmanni á odda koma sær at fara so lætt um sannleikan í síni neyð eftir at vísa á okkurt "avrik", sigur alt um politiska veruleikan.

Tað løgnasta er, at "avrikslistin" ikki nevnir eitt einasta av øllum teimum vánaligu avrikum, sum eyðkenna hesa samgonguna. Tilvildarligu og hjálparleysu spariátøkini, sum raka veikastu bólkarnar í samfelagnum verða ikki nevnd við einum orði. Tann avrikslistin hevði uttan iva fylt væl upp í soltna yvirlitinum hjá samgonguni, men tíverri eru teir ikki menn fyri at standa við sín politikk. Onki um sparingarnar á eldraøkinum. Onki um útsettar viðgerðir á landssjúkrahúsinum. Onki um ruðuleikan á økinum børn og ung. Onki um atfinningarnar uttan úr heimi um vantandi fiskivinnupolitikk og burðardygga veiðu. Hví??

Og meðan landsstýrið dusar sær norðri í Gjógv, har skráin er at rósa sær sjálvum og kanska eisini at fyrireika valstríð, økist arbeiðsloysið stútt og støðugt. Fiskivinnu-politikkurin liggur í atgerðarloysi, og úr øllum herðashornum rópa vinnulívsfólk og arbeiðarafeløg eftir einum veruligum politikki. Neyvan fer "avrikslýsingin" hjá samgonguni at flyta fjøll, og neyvan fara "avrikini" at imponera verkafólk, sum standa uttan arbeiði og vinnulívsfólk, sum standa við tómum ordrabókum.

Góði Kaj Leo! Legg frá tær ella skipa aðra samgongu. Nú tørvar okkum politikk, sum er viðkomandi fyri Føroyar og føroyingar, og sum aftur kann flyta okkum fram á leið sum samfelag. Við verandi kós fara vit á húsagang!

Bill Justinussen, løgtingsmaður

Miðflokkurin hevur lagt fram uppskot til samtykar

15. februar 2010

- um rætt til løn undir frá veru vegna sjúku hjá børnum.

Uppskot til samtyktar um rætt til løn undir fráveru vegna sjúku hjá børnum.

Løgtingið heitir á landsstýrið um at kanna, hvussu man við lóg kann tryggja øllum arbeiðstakarum eins rætt til løn, tá tey eru heima hjá sjúkum børnum, og at leggja fram løgtingslógaruppskot við hesum endamáli.

Viðmerkingar:

Av teimum mest eyðsýndu munum, ið eru í ymisku sáttmálunum á arbeiðsmarknaðinum, sæð burtur frá lønarmunum, man munurin í pensjónsviðurskiftunum vera mest umtalaður og viðgjørdur. Tó dregur tíverri út við at finna eina virðiliga loysn á hesum øki, ið er so týdningarmikið fyri øll tey mongu, sum eru og verða við sviðusoð.

Ein annar munur, ið hetta uppskot Miðfloksins enn einaferð setur ljóskastaran á, og sum flokkurin vónar, at Løgtingið endiliga fer at taka lógvatak saman um at fáa loyst, er tann sjáldsami munur, ið er íkomin viðvíkjandi rættinum at kunna vera heima hjá sjúkum børnum uttan lønarmiss.

Hyggja vit sáttmálar á arbeiðsmarknaðinum ígjøgnum, so er reyði tráðurin, at teir sáttmálar, ið almennu Føroyar hava gjørt við fakfeløg hjá flestu starvsettu sínum, geva arbeiðstakarum rætt til at vera heima hjá sjúkum barni í 10 dagar árliga við løn. Og flestu sáttmálar geva eisini sama rætt til upp til 20 dagar árliga, um fleiri børn eru. Dømi úr sáttmálaorðing er hendan:

… Stk. 2. Starvsfólk kann fáa frí við løn, tá ið barn/børn tess er/eru sjúk, tó í mesta lagi í 2 dagar hvørja ferð og í mesta lagi tilsamans 10 dagar um árið. Eigur tað fleiri enn 2 børn undir 10 ár, kann tað fáa frí upp í 20 dagar um árið"…( orðing úr sátmála millum magistarafelagið og tað almenna).

Her er talan um virðismikil rættindi, men rættindi, sum tó ikki unnast øllum íbúgvum samfelagsins. Kaga vit nevniliga ígjøgnum sáttmálarnar á privata arbeiðsmarknaðinum, so geva hesir ikki slík rættindi, tvs. at borgar í sama samfelag hava ikki somu rættindi - ella vit kundu sagt, at børn og foreldur hava ikki eins sømdir, tá um sjúku hjá barni viðvíkur.

Leggjast skal afturat, at dømi er um, at almenni myndugleikin, uttan at viðkomandi felag arbeiðstakaranna hevði hetta við sum sáttmálaynski, undir sáttmálasamráðingum av sínum eintingum bjóðaði hesar sømdir omaná til limir felagsins.

Miðflokkurin metir og vónar, at Løgting og Landsstýri sær hendan eyðsýnda mismun og vil vera við til at rætta hann. Hetta kann t.d verða gjørt við einari sosialari skipan, ella sum skylda, ið verður áløgd arbeiðsgevaranum, ella møguliga á heilt annan hátt. Umráðandi er at málið loksins verður loyst, tí hyggja vit at tí bólki, ið á hendan hátt er fyri vanbýti, er talan um tey, sum hava lægstu løn og vánaligastu pensjónsskipan. Vit kunnu ímynda okkum ávirkana á húsarhald og mánaðarløn teirra, um fleiri børn í familjuni eru sjúk og krevja at mamma ella pápi eru heima- uttan løn.

Meta vit um vilja Løgtingsins, er væl ongin ivi um hendan í hesum máli, tí seinastu 4 árini hava nærum allir flokkar verið við til at lagt fram uppskot til loysn á tí- Miðflokkurin 24. juli 2006 , landsstýrismaður javnaðarfloksins 31. oktober 2007 og Fólkaflokkurin, Sambands-flokkurin og Sjálvstýrisflokkurin h. 7 marts 2008. Og hartil hevur tjóðveldisflokkurin undir viðgerðum verið jaligur til broytingar.

Mettar útreiðslur av uppkotinum eru m.a. gjørdar í sb. við tvey av omanfyrinevndu, uppskot miðfloksins í 2006, har landsstýrismaðurin á økinum metti útreiðslurnar til 2.6 mió og í uppskoti Landsstyrismansins frá 2007, har hesin nágreinaði tær til knappar 1,5 mió.

Á Løgtingi í februar 2010

Bill Justinussen Karsten Hansen Jenis av Rana

Karsten spyr Anniku um sýslumansstarvið.

15. februar 2010

Er landsstýriskvinnan greið yvir, at tað aftan á 1.apríl 2010 onki leiðandi starv er í Føroyum sum eitur Sýslumaður?

Munligur fyrispurningur til Anniku Olsen, landsstýriskvinnu

Viðvíkjandi avtøku av øllum verandi leiðslustørvum innan føroysku løgregluna

1.    Er landsstýriskvinnan greið yvir, at tað aftan á 1.apríl 2010 onki leiðandi starv er í Føroyum sum eitur Sýslumaður?


2.    Er landsstýriskvinnan greið yvir, at sambært notati frá Ríkispolitiovastanum dagfest 18. november 2009 um nýggjan leiðslubygnað og skipan, so er starvi sýslumaður ikki at finna?


3.    Hvat ætlar landsstýriskvinnan at gera við tað, at Føroya Landfúti/Ríkispolitiovastin, síggja burtur frá, hvat viðvíkur rættargangsreglunum, jarðalógávuni, náttúrufriðingarlógini, lóggávuni um grind, um mynstring og mangt annað, sum í størri og minni mun er lagt til sýslumannin at umsita?

4.    Ætlar landsstýriskvinnan enn einaferð at lata standa til, ella ætlar landsstýriskvinnan at krevja, at lógir og reglur verða fylgdar, eisini av Føroya Landfúta?

Á Løgtingi 8. februar 2010

Karsten Hansen

Munnligir fyrispurningar frá Bill

8. februar 2010

Bill Justinussen setir mikudagin fylgjandi munnligar spurningar til Helenu Dam á Neystabø, Jørgen Niclasen, Jacob Vestergaard og Kaj Leo Johannesen.

Munnligur fyrispurningur til Helenu Dam á Neystabø, landsstýriskvinnu í mentamálum

1. Fær ein embætismaður, sum fer frá í úrtíð, altíð fráfaringarløn, uttan mun til, hvussu hann hevur røkt ella misrøkt sítt starv?
2. Um ikki, hvørji brot á starvstreytir hjá einum embætismanni kunnu hava við sær, at kravið um fráfaringarløn fellur burtur?
3. Fer landsstýriskvinnan at endurskoða skipanina við fráfaringarlønum hjá embætisfólki, sum fara frá í úrtíð?

Føroyar eru eitt lítið land, har persónlig viðurskifti hjá eitt nú fráfarnum embætisfólkum lættliga gerast partur av almenna orðaskiftinum. Soleiðis hevur eisini verið hesi seinastu árini, har embætisfólk eru farin frá við løn í longri ella styttri tíðarskeið. Føroyar eru eisini eitt lítið land, tá talan er um fíggjarorkuna hjá tí almenna. Og nú kreppa er í búskapinum, arbeiðsloysið økist og almenna hallið spreingir flestu mørk, er misnøgdin og øsingin enn størri um, at embætisfólk, sum fara úr starvi í úrtíð, fáa løn frá tí almenna í áravís og í summum førum fyri restina av lívinum, uttan at arbeiða fyri lønina. Tað er næstan sum at vinna í stóra happadráttinum hjá embætismanni at fara frá í úrtíð. Fyri verkafólk, tímalønt og flest øll onnur tykjast slíkar skipanir órættvísar mótvegis øllum, sum hvønn mánaða mugu lata upp til helvtina av lønini til landshúsarhaldið. Á Løgtingi hevur verið nærum gravartøgn um slík viðurskifti, tí tey gerast persónlig, men manna millum er misnøgdin týðilig. Tí eigur landsstýriskvinnan í stuttum at greiða undirritaða og øllum áhugaðum frá hesum viðurskiftum.

Á Løgtingi 8. februar 2010

Bill Justinussen

Munnligur fyrispurningur til Jørgen Niclasen, landsstýrismann í Uttanríkismálum

1. Hvør hevur leikluturin hjá Uttanríkisráðnum verið í sambandi við samráðingarnar um fiskiveiðuavtalu í Suðurkyrrahavi?
2. Nær kom Uttanríkisráðið upp í samráðingarnar, og hvør tók stig til at flyta uppgávuna úr Fiskimálaráðnum til Uttanríkisráðið?
3. Um Føroyar ikki høvdu sett á stovn Uttanríkisráð í 2008, høvdu so byrjaðu samráðingarnar ikki komið á mál, og var tað avgerandi fyri samráðingarnar, at Uttanríkisráðið stóð fyri teimum?
4. Hvussu stórt er virðið av avtaluni og hvussu stórt hevði virðið verið, um Uttanríkisráðið ikki var samráðingarpartur?

Fleiri røddir eru frammi um, at Føroyum ikki tørva eitt Uttanríkisráð. Hesum hevur landsins uttanríkisráðharri víst aftur við at vísa á glæsilig úrslit, sum vinna Føroyum munandi meiri inntøkur, enn kostnaðurin av Uttanríkisráðnum er. M.a. verður sagt, at avtalan um rossamakrel í Suðurkyrrahavi er eitt beinleiðis úrslit av arbeiðnum hjá Uttanríkisráðnum, og at hendan avtalan vinnur Føroyum so mikið av inntøkum, at tær undirstrika týdningin av arbeiðnum hjá Uttanríkisráðnum. Undirritaði undrast á slíkar útsagnir, tí samráðingarnar við strandarlondini kring Suðurkyrrahavið, ES, Kanada, USA, Japan, Russland, Kina og Korea byrjaðu fyrst í mai-mánaða í 2007. Tað vóru umboð fyri Fiskimálaráðið, sum luttóku á samráðingarfundinum; øllum kunnugt høvdu Føroyar onki Uttanríkisráð í 2007. Tá m.a. hetta avrikið verður sagt av vera partar av sjálvum tilverugrundarlagnum hjá Uttanríkisráðnum, liggja helst nýggjar inntøkur í arbeiðnum, sum ikki høvdu komi til høldar, um málsøkið ikki varð flutt úr Fiskimálaráðnum til Uttanríkisráðið. Av tí at hetta er trupult fyri undirritaða at fáa eyga á í nevnda døminum, verður biðið um útgreinandi upplýsingar.

Á Løgtingi 8. februar 2010

Bill Justinussen

Munnligur fyrispurningur til Jacob Vestergaard, landsstýrismann í fiskivinnumálum, viðvíkjandi burðardygd

1. Hvussu definerar landsstýrismaðurin í fiskivinnumálum hugtakið BURÐARDYGD og burðardygga veiðu?
2. Er hin føroyska almenna allýsingin av hugtakinum BURÐARDYGD hin sama sum aðrastaðni í heiminum, m.a. hjá okkara keyparum?
3. Er landsstýrismansins og Fiskimálaráðsins allýsing av heitinum hin sama sum hjá Havstovuni?

Helst hevur heitið burðardygd verið fyrstu ferð nýtt sum alment galdandi og góðkent hugtak síðani 1987, tá hetta heitið varð nýtt í sonevndu Brundtland-frágreiðingini um umhvørvis- og menningarpolitikk kring heimin. Í hesi frágreiðing verður hugtakið burðardygd at skilja so, at vit kunnu troyta náttúru og umhvørvi í tann mun, at núlivandi ættarlið og umhvørvi fáa sum mest burturúr uttan at gera seg inn á møguleikarnar hjá komandi ættarliðum eisini at fáa sum mest burturúr.
Havstovan, sum er føroyski vitanar- og granskingardepilin innan fiskivinnu, hevur í mong ár fílst á, at ov nógv verður tikið úr okkara fiskastovnum, og at hetta kann vera ein orsøk til, at serliga toska- og hýsustovnarnir eru so sera óstøðugir. Politikkarar, sum ikki eru vísindafólk, hava tikið sær rætt til at vera samdir ella ósamdir við okkara egnu serfrøðingar, og hevur politiskur hugburður verið orsøk til, at lívfrøðiligu tilmælini so at siga ongantíð eru fylgd við einum einasta undantaki, og tað var á Ólavsøku í 2008, tá táverandi fiskimálaráðharri legði sítt uppskot um fiskidagar undir lívfrøðisligu serfrøðina á Havstovuni.
Ósemjan stendur við og versnar, tí onki er, sum bendir á, at núsitandi landsstýrismaður í fiskivinnumálum ætlar at fylgja lívfrøðiligum tilmælum, hóast greiðar ábendingar eru um, at tað hevði verið gongda leiðin fyri verandi og komandi ættarlið, fyri landsbúskapin og fyri vælferðina.
Á Løgtingi 8. februar 2010

Bill Justinussen

Munnligur fyrispurningur til Kaj Leo Johannesen, løgmann um Vísundaráðið

1. Greið frá virksemi Vísundaráðsins, m.a. tal av fundum í 2009 og hvat Vísundaráðið hevur avrikað í 2009.
2. Hvussu langt er arbeiðið komið at leggja lunnar undir ein føroyskan granskingarpolitikk og eina heildarætlan fyri gransking og menning í Føroyum.?
3. Er málið framvegis at játta munandi størri upphæddir til gransking og menning tey næstu fimm árini?
4. Hvussu langt áleiðis er Landsstýrið komið við ætlanunum um at kanna, hvussu teir mongu grunnarnir, ið landið varir av, í størri munn kunnu nýtast til gransking og menning?

Hin 28. novembur 2008 stóð at lesa á heimasíðu løgmans:
Vísindaráðið hevði sín fyrsta fund fyrrapartin í dag. Vísindaráðið er mannað við landsstýrisfólkunum, umboðum úr vísindaliga umhvørvinum og vinnuni. Vísindaráðið skal orða tann yvirskipaða strategiska granskingarpolitikkin, sum við felags hugsjón fevnir um gransking, menning og nýskapan. Í yvirskipaða granskingarpolitikkinum er ætlanin, at serlig høvuðsøki verða raðfest fyri eitt ávíst tíðarskeið samstundis sum fíggjarligu íløgurnar fylgja við.

Løgmaður er formaður og landsstýriskvinnan í granskingarmálum næstformaður. Stjórin í granskingarráðnum er skrivari.

Vísindaráðið hittist aftur í februar og tá verður fyrsta orðingin av einum granskingarpolitikki væntandi klár at leggja fram.

Kaj Leo Johannesen løgmaður sigur: “Vísindaráðið hevur avgerandi týdning fyri menningina í Føroyum. Virkið hjá Vísindaráðnum setur gransking og nýskapan á hægsta politiska stig og byggir brýr millum politisku skipanina, vinnuna og almenningin.

Samskipanin av gransking í Føroyum hevur mangla og samskipan av fíggingini er neyðug. Ráðið fer at leggja lunnar undir ein føroyskan granskingarpolitikk og eina heildarætlan fyri gransking og menning í Føroyum.

Vísindaráðið er samt um, at fyritreytin fyri búskaparligum vøkstri í Føroyum er økt gransking og menning. Málið er at játta munandi størri upphæddir til gransking og menning tey næstu fimm árini. Landsstýrið ætlar tí at kanna hvussu teir mongu grunnarnir, ið landið varir av, í størri munn kunnu nýtast til hetta.”

Bill spyr Johan um útbjóðingina av útbygging av flogvøllinum

4. februar 2010

Hevur landsstýrismaðurin í sambandi vid útboðið at byggja flogvøllin út gjørt nakad fyri at tryggja sær, at tað verða føroyskar fyritøkur og føroysk arbeidsmegi, sum sleppur framat verkætlanini?

Munnligur fyrispurningur til Johan Dahl

1 Hevur landsstýrismaðurin í sambandi vid útboðið at byggja flogvøllin út gjørt nakad fyri at tryggja sær, at tað verða føroyskar fyritøkur og føroysk arbeidsmegi, sum sleppur framat verkætlanini?

2 Heldur landsstýrismaðurin, at tað hevur týdning fyri føroyska búskapin at geva føroyingum og føroyskum fyritøkum fyrimun í sambandi vid útboð av almennum arbeiðum?

3 Fer landsstýrismaðurin at góðtaka, at útlendsk fyritøka verður tikin fram um føroyska fyritøku, tá avgerast skal, hvør skal vinna slagið um verkætlanina.

Tíverri hava vit sæð, at almennar verkætlanir í alt ov stóran mun enda á útlendskum hondum. Serliga hava íslendskar fyritøkur staðið frammalaga í røðini av útlendskum fyritøkum, sum átaka sær uppgávur fyri almenna myndugleikan. Medan arbeiðsloysið veksur í øllum pørtum av vinnuni, ikki minst í byggivinnuni, hevur landsstýrið ikki broytt politikk fyri at verja føroyskar fyritøkur móti ójavnari kapping frá íslendingum.

Nú stendur aftur ein stór verkætlan fyri framman, og vóngóðir føroyingar hava enn einaferð roynt at bjóða seg fram mótvegis almennum partafelagi. Tað hevur avgerandi týdning fyri føroyska búskapin, at føroyingar verða tiknir fram um og hava kappingarfyrimunir, nú avgerðin um, hvør fær arbeidid, av álvara nærkast.

Bill Justinussen

Munnligur fyrispurningur til Kaj Leo Johannesen, løgmann

4. februar 2010

Bæði í Vestmanna og á Eiði hava fiskavirkini sagt nógvum arbeidsfólki upp. Á Eiði eru uppsagnirnar orsakaðar av, at lønandi rakstur ikki meira fæst í vídarivirking av hýsu, sum hevur verið grundarlagið undir virkinum í mong ár og í Vestmanna orsakað av rationaliseringum.

1 Hvat ger landsstýrið og samgongan vid búskaparstøðuna, nú arbeiðsloysid økist við miklari ferd og fólk verða hópuppsøgd?

2 Hvørji ítøkilig bod hevur løgmaður upp á, hvussu vit aftur fáa vøkstur í fallandi búskapin?

Bæði í Vestmanna og á Eiði hava fiskavirkini sagt nógvum arbeidsfólki upp. Á Eiði eru uppsagnirnar orsakaðar av, at lønandi rakstur ikki meira fæst í víðarivirking av hýsu, sum hevur verið grundarlagið undir virkinum í mong ár og í Vestmanna orsakað av rationaliseringum. Adrastaðni í landinum eru somuleiðis mong arbeiðspláss nidurløgd bara sídani ársskiftid. Stjórin á Als væntar, at arbeiðloysið fer at koma upp ímóti
10 prosentum um stutta tíd. Tad tykist ikki, sum Landsstýrið hevur megnað at vent gongdini og sett í verk vakstrarátøk, sum muna. Hóast ein vakstrarpakki varð kunngjørdur stutt fyri jól, er merkiliga lítið at síggja til átøkini í samfelagnum.

Samgongan er mannad vid 20 tingfólkum, 9 landsstýrisfólkum og hevur alla midfyrisitingina við væl skúlaðum fólki at leita sær rád hjá. Tí vil eg sum andstødutinglimur fegin hava nøkur ítøkilig boð frá samgonguleiðaranum upp á, hvussu hann og hansara fólk ætla at finna útvegir burturúr fallandi búskapinum, so vøkstur aftur kemur í vinnulívið á sjógvi og landi.

Bill Justinussen

Fáa okkara eldru eina virðiliga viðferð?

27. januar 2010

Hugsi um tvey ymisk øki, har rannsakandi spurnartekin eiga at verða sett við viðferðina vit geva okkara eldru. Óivað eru fleiri slík øki, sum onnur kennast við- og kunnu lýsa betur.

Í farnu viku vórðu fíggjarligu viðurskifti pensionista okkara kunngjørd vítt og breitt. Í fjølmiðlum og á tingi varð boðað frá, hvussu nógv hesi høvdu eftir, tá vanligi skatturin var goldin og tá ætlaði eykaskatturin til sambýlisbúgvar, tær tveytúsund krónurnar hjá Rósu og samgonguni, var ognartikin til landskassan.

Síðani hesar kunngerðir havi eg bíðað eftir framhaldinum. Bíðað eftir at hoyra hvussu nógv aðrir samfelgsbólkar hava at gera gott við, eftir at skattur v.m. er goldin. Hvussu nógv ber til at ognartaka frá øðrum, t.d. løgtingsmonnum, advokatum, læknum, privatum- og almennum stjórum, skiparum, landsstýrismonnum, lærarum- fyri bert at nevna nøkur, áðrenn hungursmark teirra er nátt. Men ikki eitt orð hoyrist, ikki eitt skriv sæst. Eri farin at hugsa, um so galið man vera vorðið, at man bert ætlar at heingja fíggjarviðurskifti teirra á niðastu rók út til almenna skoðan?

Er nøkur orsøk at almannakunngera hvussu nógv fólk hava eftir, tá skattur, húsaleiga og matur eru goldin, so má hetta væl galda fyri øll, og ikki bert tey veikastu? Er hetta ein nýggjur háttur at krevja skatt frá fólki uppá, fyrst at finna útav hvat tey tola at missa, so má tað væl galda fyri øll? Og er hetta ein nýggjur háttur hjá samgonguni at vinna tann pening, ið manglar, so kann hesin háttur væl nýtast móti øllum- ella?

Væl veit eg, at tá fyrra ABC samgongan gav 380 mió. árliga í skattalætta í samfull 4 ár, so fór eingin av hesum krónum á niðastu røkur, tá kendu teir bert adressurnar á øðru rókum. Men kendu teir tær tá, máttu teir kent tær enn. Nú hesin peningurin manglar burdi heilt náttúrligt verið, at ABC 2 sendi rokningina til hesar somu røkur og adressur, og ikki til tey, ið ongan skattalætta fingu!

Sama ólíka viðferð í spurninginum um t.d. eldrabústaðir?
Vanligt er, tá vit søkja um eitthvørt, inn á skúlar, í barnaansing, eftir grundøkjum o.l. , at vit fáa at vita, hvar á bíðilistanum vit eru. Á hendan hátt kunnu vit fylgja við, og fáa kunning um hvar á listan eg eri náddur, so hvørt broytingar verða gjørdar. Men hvussu er við teimum eldru, teimum, ið eru uppskrivaði til eldrabústaðir, tvs. røktarheim, ellisheim, sambýli v.m. Hvussu síggja hesir listar út, og hvusu lætt er hjá teimum, sum í mongum førðum liggja heima og leingjast eftir virðiligum umstøðum, at fáa innlit í hesar. Hvussu er kunningin til tey og teirra skipað, hvussu kunna tey seg um broytingar, so hvørt líkindi teirra at fáa eitt pláss broytist?

“ Vit ringja og ringja, skriva og meyla, men ikki ein gang eina váttan um at fyrispurningar okkara eru móttiknir, tíansheldur eitt svar um hvussu útlitini eru, fáa vit”. Soleiðis siga avarandi aftur og aftur um royndir sínar at fáa kunnleika um støðu teirra eldru á hesum listum. Hetta fær meg enn einaferð at spyrja einfalda spurningin, um viðferðin okkara eldru fáa er virðilig, og hví hon er øðrvísi enn annara. Talan er jú um aldursbólkin, sum hevur grundað vælferðarsamfelagið, sum tú og eg hvønn dag njóta gott av.

Minsta tøkkin til teirra átti at verið ein virðilig viðferð á ellisárum.

Jenis av Rana,
Formaður Miðfloksins

100 nýggj arbeiðspláss

27. januar 2010

Eitt uppskot um at stuðla innflutningi av frystum fiski við 1,50 fyri kg. var í síðstu viku til viðgerðar í Løgtinginum. Endamálið er at taka uppaftur eina skipan, sum skapti nógv arbeiðspláss á flakavirkjum frá 1995 til 2003.

Eitt nú varð arbeitt í tveyskiftisvakt á Bacalao í Havn í fleiri ár við virking av innfluttum frystum fiski.

Melur ikki runt
Um føroysk flakavirkir innflyta frystan triðjalandstosk til virkingar og útflyta hann til ES-lond, melur tað ikki runt fíggjarliga. Men um stuðul verður latin á kr. 1,50 fyri kg, verður mett, at flakavirkini ikki hava undirskot av virkseminum. Í mun til, hvat ætlanin annars er at nýta av almennum krónum fyri at seta arbeiðsskapandi tiltøk í verk, er talan um smáar upphæddir. Fyri 7,5 mió. kr. í stuðuli kunnu 5.000 tons av frystum toski innflytast, 100 nýggj arbeiðspláss stovnast, lønir fyri 20 mió. útgjaldast, avleitt virksemi fyri 80 mió. her á landi skapast og virði fyri 200 mió. útflytast. Skjótt er at rokna út, at fyri landskassan er talan um størri inntøkur enn útreiðslur, tá skattur og avgjøld eru goldin av primerum og sekunderum vinnum.

Innflyta rávøru til víðarivirking
Framkomin ídnaðarlond, sum ikki hava egið rávørutilfeingi, byggja sín ídnað á innflutta rávøru. Fiskur er vælegnað sum rávøra at innflyta til víðarivirkingar, og tí er hetta eitt øki, sum vit føroyingar áttu at gagnnýtt í størri mun. Nógvur fiskur verður veiddur í okkara havøki, frystur og sigldur til marknaðin nær og fjar. Útboðið av frystum fiski er stórt, og ber tað tí væl til at byggja varandi vinnu á hesar møguleikar. Føroyingar duga at virka fisk, tað hevur verið okkara lívsgrundarlag í langa tíð. Flakavirkini eru tøk; nøkur standa tóm, meðan onnur sigla við hálvari ferð. Maskinurnar eru somuleiðis tøkar. Og mest av øllum vantar verkafólki arbeiði. Arbeiðsloysið fer helst upp um 6% fyrsta dagin.

Samstundis er veiðan av hýsu og toski á landgrunninum minkað við 45.000 tonsum seinastu 6 árini. Í fjør komu bert 15.000 upp á land av hýsu og toski, og tað heldur ikki lív í mongum flakafólkum, ei heldur -virkjum.

Arbeiðarafeløgini samd
Miðflokkurin, sum hevur lagt uppskotini fyri tingið, fegnast um, at Samtak, sum umboðar fleiri arbeiðarafeløg, hevur tikið undir við ætlanunum og hevur heitt á landsins myndugleikar um at seta arbeiðsskapandi tiltøk í verk. Her er ikki talan um dagdvølju, men um veruligt vinnulív, sum skapar útflutning og innflytir harðan valuta til okkum øll at liva av. Áhugavert er, at um flakavirkini heilt ella lutvíst fara undir hetta virksemið aftur, er grundarlagið fyri fastlønarsáttmálum í flakavinnuni munandi sterkari. Tí slík vinna byggir undir støðugt virksemi og harvið støðug arbeiðspláss. Eins og arbeiðarafeløgini hava arbeiðsgevarar víst átakinum áhuga, tó at Vinnuhúsið ikki alment hevur sagt sína hugsan.

Kappingin um fiskin
Onkur heldur, at fara vit at stuðla innflutningi av frystum fiski, kemur hetta at ganga út yvir prísin á fiskamarknaðinum, og at úrtøkan hjá sjómonnunum harvið fer at versna. Onkur annar heldur, at serliga Fiskavirking fer at gerast sterkari fíggjarliga, um hendan skipanin verður sett í verk, og fer harvið við almennum stuðli at yvirbjóða upp á føroyskan fisk. Tá fer føroyski sjómaðurin at fáa meiri í úrtøku. Tá sjónarmiðini eru so ymisk, liggur sannleikin onkustaðni mitt ímillum. Veruleikin er helst, at hendan skipanin kann gerast eitt neyðugt íkast til at halda hjólunum malandi, men neyvan verður nakað yvirskot burturúr hesum virksemi. Men at kunna hava arbeiði hvønn dag og bjóða fólki støðugt arbeiði, verður helst mest ítøkilig vinningurin.

Politiski parturin
Viðgerðin í Løgtinginum var í síni heild sera jalig. Serliga tóku samgonguflokkarnir væl undir við uppskotinum. Miðflokkurin fegnast í síni heild um gott samstarv við samgonguna. Bæði í veðurlagspolitikkinum, pensjónsarbeiðnum og mongum øðrum málum hevur stevið verið gott, og vóna vit, at stevið eisini røkkur til hesi uppskotini frá Miðflokkinum.

Bill Justinussen, løgtingsmaður

Bill sett Jóhan ein fyrispurning um arbeiðsloysi

20. januar 2010

Munnligur fyrispurningur til Johan Dahl, landsstýrismann

1. Hvørjar eru høvuðsraðfestingar landsstýrismansins fyri at minka um arbeiðsloysið?
2. Nær væntar landsstýrismaðurin, at kunngjørdu vinnuátøkini verða sett í verk og fara at gera mun, so vinnuliga virksemið í landinum økist við fleiri arbeiðsplássum sum úrsliti?
3. Hvørji mál hevur landsstýrismaðurin sett viðvíkjandi arbeiðsloysinum og hvussu fá skulu vera arbeiðsleys, tá hetta árið er runnið?

Arbeiðsloysið økist støðugt, og kring landið er svartskygni um at fáa fatur á pørtum av fólkinum. Landsstýrismaðurin kunngjørdi tíðliga í desembur mánaða ein vakstrarpakka við 23 ymiskum átøkum, sum hugsandi kunnu seta ferð á búskapin, men enn eru hesi átøk bert komin til hoyringar á heimasíðu Vinnumálaráðsins. Nógv ymisk vinnuátøk verða framd í fleiri londum fyri at seta ferð á niðurpíndar búskapir, men enn er lítið framt í Føroyum til tess at betra um búskapargongdina. Mest týðandi landsstýrisøkini í tíðum sum hesum munnu vera vinnumálini. Har eigur vitanin um støðuna í vinnulívinum at finnast, og har eiga hugsanirnar um átøk at klekjast. Men tað ber ikki til bert at hava góð hugskot. Neyðugt er at fremja tiltøk í verki og í skundi, sum gera mun og skapa arbeiðspláss til arbeiðsleys.

Á Glyvrum 18. januar 2010

Bill Justinussen

Áheitan frá Miðflokkinum á samgonguna

13. januar 2010

Fleiri ferðir seinasta árið hevur Miðflokkurin heitt á samgonguna um at taka atlit til tey á niðastu rókum samfelagsins, tá spart verður. Vit hava m.a. undir viðgerðini av fíggjarlógini fyri 2010 víst á alternativar hættir, bæði beinleiðis sparingar, men eisini bygnaðarligar broytingar, sum kunnu verða framdar, uttan at hesi veikastu okkara millum kenna sviðan.

Tíverri eru áheitanir okkara ikki gingnar á møti, heldur tvørturímóti, nú landsstýriskvinnan í almanna- og heilsumálum hevur hert tiltøkini móti eldru borgarum okkara við óhoyrt ógvusligum álopum á dagliga lív og gerandisdag teirra.

Miðflokkurin heitir tí á álitisfólk í samgonguni at krevja av landsstýriskvinnuni, at hon beinanvegin sleppur hjartaleysu ætlanum sínum, harnæst, um hon ikki ger tað, at seta annað fólk at røkja starv hennara.

Vónandi verður áheitan Miðfloksins fylgd, so sleppast kann undan at misálit verður sett fram móti landsstýriskvinnuna tá løgtingið hittist til fundar aftur komandi týsdag.

Miðfloksins vegna
Jenis av Rana, floksformaður

Fer veruleikin at rína við løgmann?

30. desember 2009

Løgmaður tóktist illur, tá hann í útvarpinum svaraði spurningum um uppskot Miðfloksins um bjargingarstjórn.

Løgið, ja, men kanska eitt tekin um, at veruleikin fer at nema við enntá djarvastu órealistar? At loksins treingja róp veruleikans ígjøgnum og vekja sjálvt tey mest veruleikanoktandi?

Strævið man vera áhaldandi at skúgva frá sær veruleikan, sum hesin m.a. verður boðaður okkum í hagtølum. Tølum, sum bøna og biðja um, at okkurt verður gjørt.

Tøl, ið tala
Av slíkum tølum loyvi eg mær at endurgeva nøkur:

- arbeiðsloysið hækkar skjótt og rundaði í novembur 5 %.

- undirskotið á fíggjarlógini fyri 2009 man fara at tátta í 1. Mia, og verður tíverri væntandi tað sama komandi ár. Tvs. at samgongan loyvir ovurnýtslu úr landskassanum uppá 2 1/2 mió dagliga.

- íløgurnar á figgjarlógini vórðu minkaðu 43% teir fáu tímarnar samgongan brúkti til endaliga at avgera tølini á fíggjarlógini fyri 2010.
somu tímar hækkaði raksturin við 33% (hesar báðar broytingar vóru beint móti ráðum teirra serkønu).

- kunnngerðir um trotabúgv eru aftur farnar at fylla bløðini.

Og vit kundu hildi á at víst á tekin, sum greitt boða frá einum miseydnaðum politikki og einari út av leið skeivari samfelagskós - sum ein ábyrgdarfullur skipari átti at varnast og tikið atlit fyri.

Tosar um, men avvísir samstarv
Løgmaður eftirlýsti samstarv, nevndi útrætta hond til andstøðuna og saknaði spariuppskot frá Miðflokkinum.
Veruleikin er, at samgongan feldi øll uppskotini frá andstøðuni, tá atkvøtt varð um fíggjarlógina. Millum hesi var uppskot Miðfloksins um sparingar fyri yvir 50 mió!

Onkur skilamaður í samgonguni burdi tikið sær stundir at tosa við løgmann um samfelagsstøðuna.

Jenis av Rana
formaður Miðfloksins.

Álit Miðfloksins til fíggjarlógina

30. desember 2009

Bill Justinussen hevur sett fram fylgjandi álit eftir fíggjarnevndarviðgerðina av fíggjarlóg fyri 2010:

Føroyskur politikkur stendur fyri størstu avbjóðing nakrantíð. Í eini tíð við lágum arbeiðsloysi, rímiligum fiskiskapi og fiskaprísum og einum vælútbygdum samfelag á mest týðandi vælferðarøkjum, tykist botnurin at vera farin undan landskassanum. Samsvar er ikki millum inntøkur og útreiðslur í almenna búskapinum.

Hesin trupulleikin er bert í lítlan mun íkomin av alheims fíggjarkreppuni. Tann trupulleikan eiga bankarnir í høvuðsheitum, og bøta teir í dýrum dómum fyri luttøkuna í bankapakka I og bankapakka II. Bankapakki I kostar føroysku peningastovnunum upp ímóti hálvari milliard í
2009 og 2010, og bankapakki II hevur fyri dýra rentu gjørt danska statin til ein óynsktan eigara í føroyskum peningastovnum.

Høvuðstrupulleikin í almenna búskapinum er, at lækking í landskassans inntøkum hava ikki elvt til lækking av landskassans útreiðslum. Hetta var boðskapurin í seinastu frágreiðingini frá Búskaparráðnum, sum dyggiliga staðfestir ávaringarnar, sum Miðflokkurin í andstøðu ferð eftir ferð hevur borið fram seinastu mongu árini. Nú er almenna veitsluhaldið av, nú skal gildið gjaldast.

Bjargingarstjórn
At reka samfelagið fyri lántan pening er at seta komandi ættarlið í veð fyri okkara yvirnýtslu. Hetta gongur bert, so leingi lánveitarar hava álit á teimum lánsbrøvum, sum Landsstýrið ætlar at útskriva. Tá tað álitið er fokið, er bert ein vegur eftir: í óðum verkum at trimma almenna
geiran við vanda fyri, at øll vælferðartilboðini verða fyri hóttafalli. Meginparturin av útreiðslum landskassans eru almannatænastur, heilsuverk og útbúgving. Hesar telja 75% av samantalda almenna geiranum, og tí ber ikki til at koma uttan um umskipan av hesum
kjarnuøkjum í eini framtíðar bjargingarstjórn, sum er einasti útvegur burturúr hóttandi húsaganginum.

Neyðugt er beinanvegin at fara undir fyrireikingarnar at umvæla almennu Føroyar. Almenni geirin má á nógvum økjum umvælast, so okkara vælferðarskipanir gerast einfaldari og smidligari og harvið bíligari og skjótari at laga til skiftandi tíðir. Hóast tað í mong ár hevur
verið tosað og talað og fundast og ferðast um broytingar innan størstu útreiðsluøkini eldra-, heilsu- og útbúgvingarpolitikk, er lítið gjørt fyri at laga hesar skipanir til tað, sum samfelagið megnar at bera. Tað ber til at gera vælferðartilboðini meiri brúkaravinarlig og samstundis
ódýrari at reka. Tíverri hava vit á nógvum økjum valt sera stirvnar skipanir, og slíkar eru oftast dýrari enn gott er. Vit eiga ikki altíð at apa okkum eftir teimum loysnum, sum finnast í okkara grannalondum. Okkara samfelag er lítið í mun til grannalondini, og eiga vit at
gagnnýta júst hendan fyrimun. Eitt lítið samfelag kann á øllum økjum hava smidligar og liðiligar skipanir, sum ikki virka í størri londum. Tí er tað hóttandi fyri almenna búskapin framhaldandi at útbyggja eftir serliga donskum leisti.

-800 milliónir
Onki kann rættvísgera eitt hall á fíggjarlógini fyri komandi ár á omanfyri 800 milliónir. Tí er neyðugt, at ein langtíðarætlan fyri, hvussu tamarhald aftur fæst á almenna búskapinum, verður gjørd beinanvegin. Eina slíka langtíðarætlan hevur ABC-samgongan ikki. Hóast avbjóðingin snýr seg um framtíðarpolitikk, verður bert rikin HER OG NÚ-politikkur. Tí er bert eitt alternativ til ABC-samgonguna: Ein bjargingarstjórn við einum endamáli: at fáa tamarhald aftur á almenna búskapinum, at bjarga landi okkara undan húsagangi og at bjarga
komandi ættarliðum undan risarokningum frá fedrunum. Vanligt var, at komandi ættarlið byggja á herðarnar á farna ættarliði. Politikkur ABC-samgongunnar tykist hava øvuta fatan: at okkara ættarlið skal byggja á herðarnar hjá okkara børnum og barnabørnum.

Hjálagt er yvirlit yvir fíggjarlóg, játtan og roknskap fyri øll árini 1997 – 2010. Yvirlitið sýnir greitt, hvussu vandamikil fíggjarpolitikkur ABC-samgongunnar er. Ongin kann í dag ivast í, at verður ikki stjórnarskifti í Føroyum heilt skjótt, verður landið sett undir umsiting. Frá 2004
fram til 2010 (tíðarskeiðið hjá ABC-samgonguni higartil) fer samlaða hallið á fíggjarlógini at verða útivið 2 milliardir krónur. Tað er óneyðugt at siga, at samgongan hevur dumpað upp til fleiri ferðir, men situr tó framvegis og tvíheldur um maktina. Hvussu leingi kann hetta halda fram?

Fíggjarnevndin og landsstýrið
Tilgongdin í fíggjarnevndararbeiðnum minnir mest um undantaksstøðu. Samgongumeirilutin í fíggjarnevndini hevur kastað frá sær, og landsins fíggjarmálaráðharri hevur framleitt meginpartin av álitinum hjá meirilutanum. Ein sera vandamikil kós fyri parlamentarismuna.
Og fyri fólkaræðið. Lóggevandi valdið er hægsti myndugleiki landsins, og tí kann hetta vald á ongan hátt flytast til nakran annan.
Veruleikin er, at fíggjarlógin so at siga ikki hevur verið til viðgerðar í fíggjarnevndini. Nevndin hevur ongantíð sitið saman og viðgjørt fíggjarlógaruppskotið í síni heild ella í smálutum. Nakrir spurningar eru settir landsstýrisfólkum, og landsstýrisfólkini hava verið í
nevndini og svarað spurningum. Síðani hevur meirilutin bíðað í dagar og vikur eftir, at landsstýrið skuldi koma við sínum broytingum.
Ongin ivi er um, at framferðarháttur landsstýrisins fer at fáa avleiðingar, tá komið verður nakað inn í 2010. Ein fíggjarlóg, sum ikki hevur støði í politiska viljanum, men bert hjá nøkrum landsstýrisfólkum, kemur støðugt at skapa trupulleikar í politisku skipanini. Hetta er
vandamikið fyri almenna búskapin og hóttir møguleikan fyri framtíðarsemjum. Tí tøkini, sum skulu takast, skulu til tjúgund og síðst takast av Løgtinginum. Og er Løgtingið sett út av spælinum í einum ivasomum maktkampi millum samgonguleiðararnar, verður tungt at rógva
aftur á aftur hjá landsstýrinum.

Miðflokkurin kann ikki taka undir við verandi ábyrgdarloysi, og mælir tí Løgtinginum til at savnast um eina bjargingarstjórn fyri Føroyar, so semja kann fáast um politisku kósina.

200-300 arbeiðspláss
Breiða semjan um løgujáttanir fyri at halda uppi virksemi kring landið er farin fyri bakka. Stórar verkætlanir, sum flest øll fegnaðust um, eru nú í tólvta tíma tiknar burtur úr nýggja fíggjarlógaruppskotinum. Vegagerðin í Leirvík er strikað í nýggja uppskotinum. Vegurin
omanfyri Skálafjørð er somuleiðis strikaður. Sama er við nýggja Havrannsóknarskipinum. Serliga verkætlanin um bygging av nýggjum Havrannsóknarskipi skapti bjartskygni í tí partinum av vinnuni, sum hevur við skipasmíð at gera og í tí partinum av landinum, har hetta
virksemið fer fram. Gerð av havrannsóknarskipinum skuldi tryggja 160 fólkum arbeiði í hálvtannað ár. Týdningurin av, at Føroyar fáa eitt nýtt framkomið havrannsóknarskip kann ikki yvirmetast fyri eina tjóð, har hvørt mansbarn er knýtt at tí, sum kemur úr havinum.
Altjóða granskingarverkætlanir í okkara havøki fara uttan iva eisini at hava munandi betri umstøður, tá framkomna skipið verður veruleiki. Øllum hesum stóru ætlanum hevur samgongan slept vegna fullkomið ráðaloysi.

Miðflokkurin mælir Løgtinginum til at samtykkja upprunaliga uppskotið um at seta av 20 mió. til bygging av nýggjum Havrannsóknarskipi.
Innflutningur av frystum triðjalandstoski Miðflokkurin skjýtur upp at játta kr. 7,5 mió. til kontuna Fiskivinnumenning á landi. Hendan
skipan virkaði væl fyri nøkrum árum síðani, men tá nóg mikið av feskum fiski var til føroysku flakavirkini við tí, sum kom upp av Føroyagrunninum, varð játtanin tikin burtur. Síðani tá er føroyska feskfiskaveiðan minkað við 45.000 tonsum, og flakavirkini hava ikki nóg góða og´trygga rávørutilgongd. Avleiðingin er, at fleiri virkir kring landið eru latin aftur. Serliga í Suðuroynni er støðan vánalig. Men kring alt landið er ov lítið av rávørugrundarlagi til flakavirkini. Hetta gongur út yvir inntøkugrundarlagið hjá flakafólkinum.

Við at játta 7,5 mió. til at stuðla flakavinnuni at keypa frystan tosk úr triðjalondum, kunnu 5.000 tons virkast á føroyskum flakavirkjum. Hetta svarar til ein útflutningsvirði á kr. 200´mió., harav lønir svara til 20 mió. Fyri landskassan er talan um eina nettoinntøku, tí hóast stuðul verður veittur fyri at tryggja flakavinnuna, so hon ikki hevur undirskot av at víðarivirka frystan tosk, verða skatta-, mvg- og avgjaldsinntøkur úr primeru og avleiddu vinnuni væl hægri enn stuðulin.

Orsøkin til, at neyðugt er at stuðla, er ES-tollur. ES-tollurin á triðjalandsfisk er 7,5%. Hetta svarar til umleið kr. 3,00 fyri kg. Verandi lóg ásetir stuðul á kr. 1,25 fyri kg, og leggur Miðflokkurin saman við hesum uppskotinum fram eitt broytingaruppskot til galdandi lóg um
menning av fiskivinnu á landi, so stuðulin fyri kg verður kr. 1,50. Hetta svarar til helvtina av ES-tollinum, sum er kr. 3,00 fyri kg.
Átakið væntast at skapa áleið 100 varandi arbeiðspláss.

Nýggj ferja til Nólsoyar
Miðflokkurin skjýtur upp at seta ferð á verkætlanina um bygging av nýggjari ferju til Nólsoyar. Hendan ætlanin hevur verið átrokandi í mong ár, og nú man tolið fyri langari tíð síðani vera uppi hjá teimum, sum er so bundin av eini tryggari farleið millum oynna og meginøkið. Samlaði kostnaðurin av ferjuni er mettur til umleið 30 mió. Miðflokkurin heldur tað vera skilabetri at fara undir at byggja nýggja ferju nú heldur enn at umvæla verandi ferju fyri nógvar milliónir. Heldur eigur verandi ferja at seljast, tá nýggja ferjan er liðug. Sølan av
verandi ferju saman við ikki nýttum kostnaði fyri umvæling kann fíggja ein týðandi part av kostnaðinum av nýggjari ferju.
Gongst eftir ætlan, kann nýggja ferjan verða liðug um 2 ár.

Eisini hendan ætlanin skapar arbeiðspláss. Saman við bygging av nýggjum havrannsóknarskipi, meirvirksemi á flakavirkjunum, vegagerð í Leirvík og øðrum almennum verkætlanum, kundi ferð komið aftur á partar av samfelagnum, sum í dag eru lutvíst steðgaðir
upp, tí talan er um ekspansivan fíggjarpolitikk, sum jú er gongda leiðin í hesum døgum.

Skotið verður upp at játta kr. 15 mió. til verkætlanina.

Miðflokkurin skjýtur upp at seta 2 mió. av til partafelagið Sandoyartunnilin. Týðandi er at halda lív í hesi ætlan, hóast tíðirnar ikki eru til ovurstórar verkætlanir júst nú. Men fullkomiliga at rigga av og lata verkætlanina gerast søga, kann ikki góðtakast.

Sparingar og meirinntøka:
• Miðflokkurin skjýtur upp at taka av játtanina til umbygging í Tinganesi á kr. 9 mió. Mett verður, at hendan verkætlanin tolir at bíða.
• Miðflokkurin skjýtur upp at taka av játtanina til Tjóðleikhús 1,5 mió. Hóast Tjóðpallur Føroya ikki hevur bestu umstøður at virka undir, verður mett, at hendan verkæltanin í mun til fíggjarorku landsins kann bíða.
• Miðflokkurin skjýtur upp at taka av játtanina til Kirkjubømúrin 1,5 mió. Í mun til fíggjarorku landsins verður mett, at hendan verkætlanin kann bíða.
• Miðflokkurin skjýtur upp at taka av játtanina á § 16 at marknaðarføra Føroyar 5 mió. Nógv bendir á, at hendan kontan fyri tað mesta verður nýtt til at lata almenn starvsfólk ferðast kring knøttin fyri skattaborgarans pening, at skipa fyri endaleysum og onkisigandi ráðstevnum, at skipa fyri tiltøkum, sum skulu “branda” Føroyar osfr. Miðflokkurin tekur ikki undir við slíkum óítøkiligum “projektum”, sum sjálvdan kasta
nakað sum helst av sær annað enn fleiri inntøkur til flogfeløgini.
• Miðflokkurin skjýtur upp at minka talið av aðalráðum úr 9 niður í 6. Mett sparing er 15 mió. Í hesum tíðum burdi samgongan verið so mikið at sær komin, at skilagóð hugskot vunnu fram um politiskar og partapolitiskar handlar. Flest øll eru samd um, at
til ber at stýra landinum við 6 landsstýrisfólkum, og at fleiri møguleikar eru fyri at leggja aðalráð saman. Eisini hevði eitt slíkt stig verið góður sjálvsagi og ásannan av, at færri peningar eru til almenna nýtslu.
• Miðflokkurin heitir á Landsstýrið at broyta kunngerðina um tollfrían innflutning av rúsdrekka og sigarettum. Landsstýrismaðurin hevur táttað helvtina í á hesum øki, og tí er lopið til at gjøgnumføra ætlanina fult og heilt ikki so stórt. Mett meirinntøka 20 mió.

Samanlagt miða uppskot Miðfloksins eftir at reka ekspansivan fíggjarpolitikk samstundis sum óneyðug almenn nýtsla verður minkað ella tikin burtur.

Áheitan frá Miðflokkinum um skipan av einari tvørpolitiskari bjargingarstjórn!

27. desember 2009

Longu áðrenn samgongan gavst við royndum sínum at evna til eina fullfíggjaða fíggjarlóg, varð greitt, at hon hevði mist førleikan at stjórna landinum. Tí er bráneyðugt at politikkarar tvørturum floksmørk finna saman at skipa eina bjargingarsamgongu.

Tá alheimskreppan, fyri góðum hálvum øðrum ári síðani rakti flestu heimsins lond vóru Føroyar sera væl fyri at stýra uttanum teir brotasjógvar, sum onnur hóknaðu undan. Í fleiri ár var almenna skuldin lítil og eingin, undirskot á fíggjarlógini ókent, arbeiðsloysi so gott sum einki, fiskiskapurin nøktandi, avtalur gjørdar millum land og kommunur um fíggjarstýring- og vit kundu hildi á at víst á positiv viðurskifti, sum, um rætt varð farið fram, treytaðu okkum bjørt útlit.

Kortini vórðu øll atlit til ein burðardyggan búskap slept og heldur enn at leggja upp fyri búskaparligum uppgangstíðum, varð búskapurin ovurhitaður og langtíðarmál slept. Hóast ávarðingar um hendan grundleggjandi skeiva politikkin vórðu givnar væl áðrenn alheims fíggjarkreppan eisini setti síni árin á føroyska samfelagið, valdi landsins leiðsla at lata standa til.

Broyttu ikki kós hóast greiðar ávarðingar.

Ístaðin fyri at laga búskapin eftir greiðu ávaringunum, repa seglini og leggja upp fyri versnaðu útlitunum, varð hildi fram á somu kós. Óneyðugir og altoyðileggjandi skattalættar hildu á at verða veittir, ovurnýtslur á kontum landsstýrismanna vórðu góðkendar, sjálvsagdar sparingar vórðu ikki gjørdar, nýggir inntøkumøguleikar ikki troyttir- alt við tí úrsliti, at Føroyar skjótt kunnu koma at standa fyri hóttandi krøvum frá teimum, ið vit noyðast at biðja um lán fyri at bjarga okkum undan risaundirskotum á fíggjarlógum landsins. Undirskotið, sum í fjør var góðar kr. 300 mió, táttar í ár í eina mió., og verður neyvan minni komandi- tvs. góðar 2 milliardir. kr. eftir trimum árum!

Andstøðuflokkarnir hava, saman og hvør sær, ferð eftir ferð víst á vandan við verandi kós, tó higartil úrslitaleyst. Heystið fór, veturin kom og ístaðin fyri fíggjarlóg, ið átti at tikið atlit ikki bert til dagin í dag, men árini fram, fingu vit eina visiónsleysa kompromiloysn uttan framtíðaratlit ella nútíðarmedvit. Sparingarnar, ið gjørdar eru muna lítið og einki, og farið varð inn á røkur, ið áttu at verið friðaðar.

Her verður hugsað um tær røkur, ið hýsa veikastu samfelagsborgarum okkara.

Neyðugt við tvørpolitiskari bjargingarstjórn!

Áheitan Miðfloksins er, at vit skipa eina virkisføra bjargingarstjórn við tí greiða máli at bjarga Føroyum og føringum undan tí fíggjarliga og politiska húsagangi, sum lættliga kann gerast veruleiki um verandi visiónsloysi heldur á.

So skjótt gerandisdagar byrja aftur í nýgja árinum eiga samráðingar at verða tiknar upp við tí fyri eyga at skipa eina bjargingarsamgongu av politikkarum, tvørturum floksmørk, ið hava dirvi at taka tey tøk, sum flestu innast inni vita eru neyðug fyri at hóra undan. Tøk, sum krevja dirvi at fara inn á røkur, sum tykast friðaðar av verandi samgongu, men sum mugu troytast, skal samfelagsskútan rættast uppaftur.

Óivað er onkur, ið er meira hugaður at skriva út væl. Meti tó hendan møguleikan at vera minimalan, tí neyvan finnast fleiri politikkarar við so lítlari ábyrgdarkenslu, sum slík uppskot krevur.

Jenis av Rana,
Formaður Miðfloksins.

Sláið tvær flugur við einum smekki- hækkið rúsdrekkaprísin!

14. desember 2009

Við at hækka prísin á rúsdrekka verður óneyðugt við eykajáttan úr landskassanum, og samstundis fáa nógvar føroyskar familjur eina góða jólagávu frá landsstýrinum.

Hósdagin bar fíggjarmálaráðharrin uppskot í Løgtingið, har landsstýrið biður tingmenn játta eyka pening til rúsdrekkasøluna- kr. 1,5 mió. Fleiri orsøkir sigur hann eru til undirskotið, sum krevur hesa hækkan, men sjálvandi vita vit øll, eisini samgongulimir, at orsøkin til undirskotið er ov lágir prísir! Til teirra, sum siga at orsøkin er krav landsins at rúsan gevur yvirskot, er at siga, at rokna vit útreiðslur landsins av rúsdrekkaávum ( tvs. sjúkur, skaðatilburðir,óarbeiðsføri v.m, v.m. v.m.), so skyldar rúsdrekkasølan landskassanum risaupphæddir!

Seinasta árið hava løgtingspolitikarar tíverri samtykt eina sparing fyri og aðra eftir á øki teirra veikastu. Hava álagt teimum, ið lítið hava frammanundan, at gjalda enn meira. Tann skommin má ikki henda, at hesi, nú stundar til jóla, fara at síggja hendan pening sín fara beinleiðis til fígging av rúsdrekkasølu!

Áheitan Miðfloksins á landsstýrið er at taka aftur umsóknina um eykajáttan til rúsuna. Harvið far leiðsla teirra greiðu boðini, at manglandi peningurin skal finnast við at hækka prísir. Rætta løtan er júst nú, áðrenn jólasølan byrjar, tí harvið tálma vit eisini søluni (kanningar vísa jú tíðuligt samband millum prís og nýtslu). Ein slík avgerð vil geva mongum føroyskum familjum kærkomnu jólagávuna, eina rúsfría jólahøgtíð.

Miðfloksins vegna,

Jenis av Rana
floksformaður.

Tolsamir MAP arkitektar, -ein viðmerking til sjónvarpssending

29. november 2009

Týsmorgunin í farnu viku ringdi fyrikomandi blaðmaður á Sosialinum til mín, hevði hoyrt um ráðstevnu, eg hevði verið á í Ukraina, hann hevði nakrar spurningar.

Talan var um læknaliga ráðstevnu, har læknar og annað heilsustarvsfólk úr øllum heiminum høvdu sett hvør øðrum stevnu, millum hesi vóru vit tveir úr Føroyum.

Blaðmaðurin og undirrirtaði fingu eitt stutt prát, m.a. um eitt av endamálunum við ráðstevnuni, ið er at gjøgnumganga læknaliga prógvaðar grøðingar. Hetta verður gjørt við tí vón, at tað kann eggja øðrum at biðja fyri sjúkum. Tá hann eftir prátið spurdi, um myndamaður kundi koma framvið at taka mynd, játtaði eg.

Greinin stóð at lesa í Sosialinum um kvøldið.

Í gjárkvøldið varð grein blaðmansins brúkt í sjónvarpssending. Vællærdir arkitektar o.ø. vóru samlaði um hana og nýttu høvið at niðurgera undirritaða, m.a. varð lítið hugalig diagnosa stillað.

Orsaka meg mínir góðu arkitektar, men vónandi skilja tit undran mína og ynski mítt um eina nærri frágreiðing.

Jenis av Rana, kommunulækni

p.s. - at Bergljót og vinkonur í somu sending leggja mær orð annara í munn, ger bert undran mína enn størri.

Fyrispurningur til Jóannes Ejdesgaard

6. november 2009

1. Ætlar landsstýrismaðurin í fíggjarmálum at niðurleggja deildina hjá Taks í Saltangará og flyta alt virksemið til hjá Taks Norðurøki til Klaksvíkar?

Munnligur fyrispurningur til Jóannes Eidesgaard, landsstýrismann í fíggjarmálum

1. Ætlar landsstýrismaðurin í fíggjarmálum at niðurleggja deildina hjá Taks í Saltangará og flyta alt virksemið til hjá Taks Norðurøki til Klaksvíkar?
2. Ætlar landsstýrismaðurin í fíggjarmálum at keypa bygningin hjá Klaksvíkar Býráði til endamálið?
3. Hevur landsstýrismaðurin umhugsað at skipa Norðurøkið framhaldandi við tveimum deildum, so at hesi á leið 40 almennu arbeiðsplássini kunnu vera staðsett bæði í Saltangará og í Klaksvík?

Tað liggur á ljóði, at enn ein landsstýrismaður hjá Javnaðarflokkinum, fíggjarmálaráðharrin, er farin undir fyrireikingar at flyta enn ein almennan stovn til Klaksvíkar. Hesuferð er talan um deildina hjá Taks í Eysturoynni við sínum 20 starvsfólkum. Hendan deildin byrjaði sítt virksemi í Saltangará sum Gjaldstova heilt afturi í 1966 og hevur harvið 43 ár á baki sum almennur stovnur í einum øki, sum annars er totalt niðurraðfest viðvíkjandi almennum arbeiðsplássum. Hóast borgarar og vinnulív kring Skálafjørðin standa sterk í myndini, tá skattakrónur skulu krevjast inn at fíggja alment virksemi, hevur triðstørsta kommunan í landinum saman við grannakommununum kring fjørðin onki sjúkrahús, ongan miðnámsskúla, ongan hægri skúla, ongan almennan eftirlitsstovn og ei heldur nakran almennan miðdepil av nøkrum slag.

Tað kennist tí sum beinleiðis politiskur ágangur, um ætlanin veruliga er at niðurleggja tey fáu almennu arbeiðsplássini, sum hóast alt eru í økinum. Almenn arbeiðspláss hava ovurstóran týdning fyri trivnaðin allastaðni, har tey eru. Tey skapa fjølbroytni og øðrvísi avbjóðingar í einum lokalsamfelag, har fiskivinna, handil og ídnaður annars eru høvuðsavbjóðingarnar hjá komandi ættarliðnum.

Álítandi keldur vilja vera við, at landsstýrismaðurin í fíggjarmálum ætlar at keypa bygningin, har Klaksvíkar Býráð heldur til, og flyta alt virksemið hjá Taks Norðurøki hagar. Spurningurin er, um ein partapolitiskur býtishandil er um at fara fram millum Norðoyggjar og Sandoynna; at nýggja Heilsutrygdin verður løgd í Sandoynni við sínum 8 fólkum afturfyri at Klaksvíkin fær tey 20 fólkini hjá Taks. Í atkvøðujakstran eru ongi amboð nóg skitin.

á Glyvrum hin 29. oktobur 2009

Bill Justinussen

Bill spyr Aksel um eygnalæknatænastu

6. november 2009

1. Hevur landsstýrismaðurin ætlanir um at seta ein eygnalækna afturat í starv?

Munnligur spurningur til Axel V. Johannesen, landsstýrismann í heilsumálum

1. Hevur landsstýrismaðurin ætlanir um at seta ein eygnalækna afturat í starv?
2. Hevur landssjúkrahúsið í síni umbøn um pening á fíggjarlógini fyri 2010 søkt um meirjáttan til eygnalæknatænastuna?
3. Hvussu long er bíðitíðin hjá serliga eldri fólki við gråstær at fáa skurðviðgerðir frá føroyskum eygnalækna?

Hóast trotið á serlæknum er ein afturvendandi trupulleiki í heisuverkinum, hava vit ta óvanligu støðu á eygnalæknaøkinum, at ein fult útbúgvin føroyskur eygnalækni gongur arbeiðsleysur. Samstundis vita vit, at bíðitíðin til ávísar skurðviðgerðir er at ov long, sum kann hava tað úrslit, at serliga eldri fólk koma illa fyri av at ganga við niðursettari sjón í nógvar mánaðir. Fleiri dømi eru um óhapp, har eldri fólk koma til skaða orsakað av niðursettari sjón. Hetta hevur fyri tey eldru stórar persónligar avleiðingar og fyri almenna kassan, sum ikki hevur ráð at seta ein eygnalækna í starv afturat, nú hann er tøkur, hevur hetta helst fleiri útreiðslur við sær fyri heilsu- og almannaverkið, enn eitt eygnalæknastarv kostar.

Nógv hevur verið frammi um, at vælútbúnir føroyingar ikki koma heimaftur, tí onki er at koma heimaftur til. Vónandi verður hetta ikki so fyri tey, sum fáa sær serlækna-útbúgvingar, tí hesi fólk hanga ikki í trøunum.

á Glyvrum hin 30. oktobur 2009-10-30

Bill Justinussen

EFTIR HÆLI

19. oktober 2009

Bill sigur sína hugsan um kommunureformin

Nú hevur aftur ein vælmannaður bólkur við 9 fólkum skrivað eitt álit. Hesuferð 278 síður um, hvussu vit umskipa kommunala geiran og harvið oyðileggja vælvirkandi og rationellar skipanir. Myndaliga talað er ætlanin at umskipa lastina úr einum stórum fraktskipi niður í lastina á fleiri smærri skipum, og síðani kunnu hesi hvørt sær sigla farmin til marknaðin. Ætlanin er at flyta bæði fólkaskúla og eldraøki út til kommunurnar at umsita, og fyri at kommunurnar skulu megna at umsita hesi øki, er neyðugt at leggja kommunur saman. Hetta er ein skilaleys gongd, og fari eg at grundgeva fyri, hví eg haldi tað.

Eitt lítið samfelag
Tað hevur so mangan verið nevnt, at vit í Føroyum eiga at gagnnýta fyrimunirnar av at vera eitt lítið samfelag. Okkara fyrimunur er, at vit bæði í tali og fjarstøðu eru at samanbera við eina lítla kommunu í okkara grannalondum. Tí eiga vit framhaldandi at umsita mest møguligt úr einum staði heldur enn at spjaða tað fyri allar vindar. Grundgevingin fyri at leggja kommunur saman í størri eindir er løgið nokk tann, at verandi kommunur er ov smáar til at umsita skúla og eldraøki. Men vit hava jú sum er eina sera vælegnaða eind á 48.500 fólk, sum er stak hóskilig til umsiting av skúla og eldraøki. So hví broyta hetta? Hví fara undir eina pínufulla og ótolandi tilgongd næstu mongu árini fyri at fáa so lítið burturúr? Mín meining er, at embætisfólk í ov stóran mun royna at fáa sær sjálvum okkurt at gera næstu árini, og hava tí eina ógegniga motivatión fyri sínum tilmælum.

Nærri borgaranum?
Sagt verður, at avgerðirnar skulu leggjast nærri borgaranum. Men heilt erligt: hvussu nógv nærri kann man koma her í Føroyum? Øll kenna øll, og tað er í flestu førum minni enn ein tími millum útøkini. Og so kemur avleiðingin fyri nøkur at vera tann øvuta, tí fyri eitt nú smáar bygdir í Suðuroynni verður avgerðin flutt longri burtur - til Tvøroyrar ella Vágs - og hvat er tá vunnið?

Barnaansingarøkið
Borgarstjórar eru skjótir at vísa á, hvussu fyrimyndarliga barnaansingarøkið er umsitið, síðani tað varð lagt út til kommunurnar. Og teir siga, at kommunurnar væl megna at fáa fleiri økir at umsita. Mær vitandi hevur tað ongantíð verið ivi um, at kommunurnar megna at umsita alt møguligt. Tað er ikki har, trupulleikin liggur. Heldur er trupulleikin, at kommunurnar hava spent seg so hart út í kappingini við hvørjaaðra, at borgarin stendur eftir við eini alt ov stórari skattarokning. Tað er ikki óhugsandi, at tá kommunurnar hava fingið bæði skúla- og eldraøkið at umsita, verður samlaða skattarokningin langt omanfyri 50%. Tí kommunurnar skulu jú út at kappast fyri at veita sínum borgarum bestu tilboðini, og tann kappingin verður fíggjað við skattakrónum. Fyri mær er barnaansingarøkið meiri ein ræðumynd heldur enn ein fyrimynd.

Umsiting, umsiting og meiri umsiting
Tað er heilt týðuligt, at fyri at náa fram á málið, sum álitið mælir til, skal ein øðilig meirumsiting setast av í fleiri ár. Lat okkum taka nøkur dømi úr álitinum. Har verður m.a. sagt um umskipanartilgongdina: Nevndin mælir til, at allar broytingarnar verða skipaðar sum felags verkætlanir við luttøku frá landi og kommunum. Land og kommunur mugu harumframt eisini hvør í sínum lagi fyrireika broytingarnar, har øll individuell viðurskifti sum t.d. tilrættislegging og fremjingin av politisku og praktisku tilgongdini, handfaringin av teimum avbjóðingum, ið leypandi fara at vera, herundir at tryggja at ráðgeving, vegleiðing og upplýsing, eru nøktandi undir allari tilgongdini.

Mælt verður til, at ein útgreinað mannagongd verður gjørd til kommunurnar og til landsmyndugleikarnar, har báðir partar kunnu fylgja við og tryggja, at viðkomandi avgerðirnar verða tiknar av røttum myndugleika til rætta tíð. Í einari tílíkari samskipaðari mannagongd eigur eisini at vera ein tíðarætlan ella kalendari, har evstamark er sett fyri, nær ymisku avgerðirnar ella tiltøkini skulu vera framd.

Fleiri landsstýrir kring landið
Nógvir snávingarsteinar eru á leiðini móti størri kommunalum sjálvræði og enntá aftaná, at komið er á mál. Umsitingarliga verða fløkjurnar ikki minni, enn tær eru ídag. Grásonuøkini verða fleiri og ikki færri, og tað kemur aftur at krevja fleiri fólk til umsiting, fyri at útgreina ósemjur. Tær kommunalu umsitingarnar fara at bólgna til at gerast smá landsstýrir kring landið, har hópur av vælútbúnum fólki í hvørjari eind sær skal taka sær av uppgávum, sum liggja miðsavnað ídag. Og tað verður ikki lætt at manna hesi størv, tá havt verður í huga, hvussu trupult tað í mong ár hevur verið at manna almennu umsitingina.

Eitt dømi um hetta er tilmælið um yngri, ið fáa heimahjálp. Har verður sagt, at í sambandi við viðgerð av markamóti, eigur støða at verða tikin til møguligar endurgjaldsskipanir, har landið t.d. rindar kommunum fyri tænastur til borgarar undir 67 ár, og kommunur rinda landinum fyri tænastur til borgarar yvir 67 ár.

Eg síggi fyri mær hartarbeiðandi fulltrúar, sum sita út á næturnar fyri at útgreina rokningar frá landi til kommunur og frá kommunum til landið. Ein peruvellingur uttan líka, men fyri tey, sum skulu liva av slíkum umsitingaruppgávum, er hetta lystimeti.

Barnaverndin??
Alt skuldi gerast so nógv lættari, einfaldari og betri, tá barnaverndarøkið fyri fáum árum síðani varð lagt út til kommunurnar. Umframt at avgerðirnar í summum førum fullu longri burtur frá borgaranum enn frammanundan, hóast grundgevingin var júst nærdemokrati, eru aðrir trupulleikar. Í álitinum frá 9-mannabólkinum verður sagt, at tað eru ymisk markamót, sum gera, at tørvur er á at endurskoða barnaverndarøkið. Trupulleikar vísa seg serliga at vera við grásonu millum barnavernd og brek (forsorgarlógina) og fólkaskúla, og tá og um børn eru fevnd av bæði barnaverndarlógini og forsorgarlógini. Eisini eru trupulleikar ímillum landsstovnarnar og lokalu barnaverndartænasturnar. Hesar trupulleikar hevur landsstýriskvinnan í almannamálum sett ein arbeiðsbólk at greina. Tá arbeiðið hjá nevnda arbeiðsbólki er liðugt, eigur støða at verða tikin til, um núverandi býtið millum land og kommunur skal broytast á barnaverndarøkinum. So hóast nógv orka er farin til leggja barnaverndarøkið út til kommunurnar, sita fólk framvegis í arbeiðsbólkum og á almennum skrivstovum og brúka okkara skattapening til at útgreina trupulleikar, sum júst eru íkomnir av at leggja økið út á kommunurnar.

Eftir hæli
Mín áheitan á landsstýrið er: gevist við hesum arbeiðnum, tí tit arbeiða eftir hæli. Tey einastu, sum fáa veruliga nyttu burturúr hesari tilgongdini, eru tey, sum fáa sína úrtøku burturúr meiri umsiting. Heilt víst verður, at skattarokningin til okkum øll verður størri, og minni peningur verður til at gera gott við, har hann mest av øllum eigur at verða brúktur: til undirvísing, røkt og aðrar kjarnuuppgávur. Nú mugu vit steðga við at økja um nyttuleysar umsitingaruppgávur og brúka tíð og orku upp á veruligu trupulleikarnar í samfelagnum.

Bill Justinussen

løgtingsmaður fyri Miðflokkin